Pierwsza pomoc w wybranych stanach nagłych. Jak postępować?

O zasadach udzielania pierwszej pomocy Joanna Bisiecka-Szymczak, ratownik Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy, opowiadała w tekście poniżej:

W tym artykule znajdziecie instrukcję udzielania pierwszej pomocy w wybranych stanach nagłych. Jak postępować?

Napad drgawkowy

Pamiętaj, że nie można zatrzymać ataku, który już się rozpoczął. Co możesz zrobić, by pomóc?

• Zachowaj spokój.
• Usuń z jego otoczenia przedmioty, o które mógłby się zranić.
• Chroń głowę przed urazami, podkładając pod nią ręce lub coś miękkiego.
• Nie powstrzymuj drgawek i nie wkładaj niczego do ust poszkodowanego.
• Jeśli możesz, zmierz czas trwania napadu.
• Po ustaniu drgawek sprawdź oddech. Jeśli jest prawidłowy, ułóż poszkodowanego w pozycji bezpiecznej.
• Po napadzie ostrożnie przewróć poszkodowanego do pozycji bezpiecznej. Umożliwi to swobodne oddychanie.
• Po napadzie poszkodowany może być senny, zdezorientowany lub zmęczony. Pozwól mu odpocząć i pozostań przy nim do czasu poprawy stanu. Wtedy możesz wypytać go o choroby, leki, uczulenia. Pozostań z nim do czasu odzyskania pełnej świadomości lub przybycia pomocy.

Wstrząs anafilaktyczny

Wstrząs mogą wywołać alergeny, takie jak: leki, pokarmy, jad owadów czy substancje kontaktowe. To stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowej pomocy. Przebiega gwałtownie i może doprowadzić do śmierci.

Reakcja może obejmować:

• Problemy z oddychaniem: obrzęk języka, gardła, krtani, świsty, chrypka, duszność, sinica.

• Zaburzenia krążenia: szybkie bicie serca, blada lub zimna skóra, spadek ciśnienia, omdlenia.

• Objawy neurologiczne: dezorientacja, pobudzenie, utrata przytomności.

• Skórne: pokrzywka, obrzęk (np. wokół ust, gardła, oczu).

• Jeśli nie udzieli się pomocy, reakcja może przejść we wstrząs, charakteryzujący się gwałtownym spadkiem ciśnienia, chłodną, blado-spoconą skórą, zatrzymaniem krążenia.

Co zrobić w przypadku wstrząsu anafilaktycznego:

• Natychmiast przerwij kontakt z alergenem, jeśli to możliwe.

• Zadzwoń na 999 lub 112.

• Podaj adrenalinę z automatycznej strzykawki w przednio-boczną część uda.

Osoby narażone na reakcje powinny mieć przy sobie ampułkostrzykawkę z adrenaliną i korzystać z niej natychmiast, nawet jeśli objawy są łagodne. Nie ma przeciwwskazań do tego, aby świadek zdarzenia podał adrenalinę, którą poszkodowany ma przy sobie, i nie należy się tego obawiać.

Pamiętaj!

• Jeśli poszkodowany straci przytomność i przestanie oddychać, prowadź resuscytację. Jeśli dostępny jest defibrylator AED, użyj go niezwłocznie.

• Nigdy nie zostawiaj poszkodowanego samego!

Masywny krwotok z rany

• Pamiętaj o rękawiczkach! Zastosuj miejscowy ucisk na ranę.

• Załóż ciasno opatrunek na ranę. Użyj jałowego opatrunku lub wykorzystaj najbardziej czysty dostępny materiał, np. elementy ubrania.

• Jeśli krwotok nie ustępuje po zastosowaniu ucisku, użyj opaski uciskowej.

• Możesz zatrzymać krwawienie poprzez upakowanie rany bandażem, gazą czy podartym w kawałki T-shirtem. Uzupełnij całą przestrzeń rany i mocno dociśnij.

• Zadzwoń na 999 lub 112.

Złamanie

• Jeśli złamana jest ręka, podwieś ją na chuście trójkątnej, apaszce czy koszulce, aby ograniczyć ruch.

• Przy złamanej nodze, obłóż ją miękkimi poduszkami lub polarem, aby uzupełnić wolne przestrzenie pomiędzy kończyną a podłożem. Unieruchomienie spowoduje zmniejszenie bolesności.

• Pamiętaj, aby unieruchomić miejsce złamania i dwa sąsiadujące stawy.

• W przypadku otwartego złamania, opatrz ranę jałowym opatrunkiem z gazy lub czystym ubraniem, pamiętając, by nie wciskać odłamków kostnych do środka.

Omdlenie

• Ułóż poszkodowanego w pozycji bezpiecznej. Nie unoś jego nóg do góry.

• Rozluźnij kołnierzyk. Zapewnij dostęp świeżego powietrza.

• Jeżeli ktoś stracił przytomność albo mówi nieskładnie, zadzwoń na 999 lub 112.

Uraz kręgosłupa

• Nie ruszaj poszkodowanego, tylko delikatnie stabilizuj głowę, trzymając dłońmi po obu stronach obok uszu.

• Zadzwoń na 999 lub 112.

• Zatamuj widoczne krwawienia lub unieruchom złamania. Zapewnij komfort termiczny.

Porażenie prądem

• Nie dotykaj osoby porażonej prądem, dopóki nie odłączysz jego źródła.

• Wyłącz bezpieczniki (korki) lub wyjmij wtyczkę z gniazdka.

• Sprawdź stan poszkodowanego – oceń, czy jest przytomny i czy oddycha.

• Zadzwoń na 999 lub 112.

• Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację. Kluczowe będzie użycie AED.

• Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bocznej bezpiecznej.

• Na oparzone miejsce nałóż opatrunek.

• Obserwuj poszkodowanego i pozostań z nim do czasu przybycia służb.

Oparzenia

• Zdejmij biżuterię, aby uniknąć utrudnień związanych z obrzękiem.

• Ochładzaj oparzoną skórę, polewając ją czystą wodą (ok. 20°C) przez 10–20 minut do ustąpienia bólu. Przy dużych oparzeniach (klatka piersiowa, plecy, nogi) schładzaj przez 5 minut, aby nie doprowadzić do wychłodzenia organizmu.

• Zabezpiecz oparzoną powierzchnię opatrunkiem hydrożelowym. Możesz zamiennie użyć folii spożywczej – zawiń nią oparzone miejsca.

• Możesz podać środki przeciwbólowe.

• Przy oparzeniach chemicznych natychmiast usuń zanieczyszczone ubranie i uważaj, aby samemu nie mieć kontaktu z chemikaliami. Jeśli ubranie jest wtopione w ciało, nie zrywaj go, lecz wytnij je wokół rany.

• W razie potrzeby zadzwoń na 999 lub 112.

Uciskanie klatki piersiowej kupuje czas. Użycie defibrylacji bezpośrednio leczy poszkodowanego.

Jarosław Sowizdraniuk, ratownik medyczny, konsultant merytoryczny WAPP, nauczyciel akademicki na Wydziale Medycznym

Stłuczenie i zwichnięcie

• W miejsce urazu przyłóż zimny okład, np. kompres lub worek z lodem owinięty w tkaninę.

• Unieruchom stłuczoną kończynę w takiej pozycji, która jest dla poszkodowanego najwygodniejsza.

Krwawienie z nosa

• Pochyl poszkodowanego lekko do przodu.

• Przyłóż do nosa gazik lub chusteczkę, uciskając nozdrze i utrzymując ucisk przez ok. 10 minut.

• Jeśli krwawienie trwa dłużej niż 15–20 minut, skonsultuj się z lekarzem albo zadzwoń na 999 lub 112.

Ciało obce w drogach  oddechowych

U dorosłego

1. Jeśli kaszel jest nieefektywny lub poszkodowany nie może nabrać powietrza, pochyl go do przodu i wykonuj energiczne uderzenia między łopatki, stojąc za poszkodowanym.
2. Jeśli to nie spowoduje usunięcia ciała obcego, stań blisko za poszkodowanym, pochyl go do przodu, przyłóż swoje splecione ręce w okolice nadbrzusza i dynamicznie uciśnij kilka razy jego nadbrzusze (w okolicy połowy odległości pomiędzy pępkiem a końcem mostka, do siebie i ku górze).
3. Jeśli te czynności nie spowodują usunięcia ciała obcego z dróg oddechowych, kontynuuj uderzenia między łopatkami na przemian z uciskami nadbrzusza.
4. Jeśli poszkodowany straci przytomność i nie oddycha, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) (patrz poradnik)
5. Uciśnięcia klatki piersiowej mogą pomóc w usunięciu ciała obcego z dróg oddechowych.
6. Zadzwoń na 999 lub 112.

U dziecka przytomnego

1. Jeśli dziecko kaszle efektywnie, zachęcaj je do kontynuowania kaszlu – jest to najskuteczniejsza metoda usunięcia ciała obcego.
2. Jeśli kaszel jest nieefektywny lub dziecko nie może kaszleć, wykonuj zdecydowane uderzenia w okolicę między łopatkami.
3. U niemowlęcia (do 1. roku życia) ułóż je na przedramieniu głową skierowaną w dół i wykonaj do 5 uderzeń między łopatkami. Wolną dłonią cały czas podtrzymuj głowę.
4. Jeśli do 5 uderzeń między łopatkami nie przyniesie efektu, wykonaj do 5 uciśnięć nadbrzusza (u dzieci powyżej 1. roku życia). U niemowląt wykonaj do 5 uciśnięć klatki piersiowej. Powtarzaj naprzemiennie serie uderzeń i uciśnięć do usunięcia ciała obcego lub utraty przytomności.

U dziecka nieprzytomnego

1. Udrożnij drogi oddechowe, delikatnie odchylając głowę do tyłu i unosząc żuchwę.
2. Sprawdź, czy dziecko oddycha – przez 10 sekund obserwuj ruch klatki piersiowej, słuchaj oddechu, czuj na swoim policzku oddech.
3. Jeśli dziecko nie oddycha prawidłowo, wezwij pomoc (112 lub 999) lub poleć to innej osobie, rozpocznij RKO (patrz poradnik).

Poradnik przygotowany we współpracy z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa