Mity – Matinée

Mity – Matinée

Greckie „mythos”, pochodzące od czasownika „mythestai”, oznacza „słowo, opowieść, fabułę”. Jako pierwszy narrację o charakterze mitycznym – a więc niesprawdzalną – odgraniczył Tukidydes. Platon wzmocnił opozycję pomiędzy mythoi a logoi: prawda tych drugich miała być poznawalna i weryfikowalna. Od tego momentu mogło się wydawać, że misją człowieka jest podążanie ku logosowi. Do tych jednak, którzy na tej drodze nie potrafili nie oglądać się za siebie – w stronę mitu – należało wielu kompozytorów. Po ich muzykę sięgną skrzypek Jakub Staszel i pianistka Yang Xu-Czaja.

Dawne opowieści o naszym miejscu w świecie i sposobach postępowania niewątpliwie fascynowały Richarda Straussa. Niemiecki kompozytor w swojej twórczości operowej sięgał po dzieje biblijnej Salome oraz historię mykeńskiej księżniczki Elektry. Sonatę Es-dur skomponował niedługo przed nadaniem formy poematu symfonicznego opowieści o Don Juanie – historii obecnej w literaturze od XVII wieku i nieustannie powracającej w kulturze europejskiej. W czasie pracy nad tym kameralnym dziełem młody jeszcze Strauss poznał sopranistkę Pauline de Ahnę, swoją przyszłą żonę.

Do Fantazji brillante op. 20 autorstwa polskiej legendy skrzypiec Henryka Wieniawskiego przeniknęła natomiast – jak mawiał Puszkin – „Iliada życia nowoczesnego”, czyli wywodząca się z renesansu historia doktora Fausta. Wirtuoz w swojej kompozycji z 1870 roku sięgnął do motywów opery Charles’a Gounoda, opartej na słynnej legendzie w interpretacji Goethego.

W całej twórczości Karola Szymanowskiego mitologia bez wątpienia zajmowała pozycję centralną. Inspirowały go zarówno opowieści śródziemnomorskie, jak i mity bliższe, związane z Podhalem. Źródło Aretuzy pochodzi ze zbioru zatytułowanego Mity, nawiązującego do tej pierwszej grupy inspiracji. Tytuł kompozycji odnosi się do nimfy uciekającej przed bogiem Alfejosem – dziewczyna miała zamienić się w strumień, który polski kompozytor oglądał podczas wizyty w Syrakuzach na Sycylii.

Różnorodne mitologiczne źródła odnajdujemy również w dziełach Claude’a Debussy’ego. Wystarczy wspomnieć Syreny, ostatnią część Trzech nokturnów, czy poemat Popołudnie fauna. Pomiędzy powstaniem tych utworów skomponowana została krótka pieśń Beau soir do słów poety Paula Bourgeta. Podczas koncertu zabrzmi ona w opracowaniu instrumentalnym przygotowanym przez Jaschę Heifetza. Pozostając do końca wydarzenia na gruncie francuskim, publiczność usłyszy także ostatnią z Sześciu etiud na fortepian op. 52 Camille’a Saint-Saënsa, efektownie zaadaptowaną na nowy aparat wykonawczy przez Eugène’a Ysaÿe’a.

Program

• R. Strauss – Sonata Es-dur na skrzypce i fortepian op. 18

• H. Wieniawski – Fantaisie brillante na tematy z opery Faust Ch. Gounoda op. 20

• K. Szymanowski – Źródło Aretuzy na skrzypce i fortepian z cyklu Mity op. 30

• C. Debussy – Beau soir (oprac. na skrzypce i fortepian J. Heifetz)

• C. Saint-Saëns – Etiuda w formie walca op. 52 (oprac. E. Ysaÿe)

Wykonawcy

• Jakub Staszel – skrzypce

• Yang Xu-Czaja – fortepian