Tak odbudowywał się Wrocław po wojnie. Zdjęcia przed i po

Po II wojnie światowej i obronie Festung Breslau większa część substancji budowlanej Wrocławia legła w gruzach, zwłaszcza południowych i zachodnich dzielnic miasta. Niektóre kamienice i kościoły udało się odbudować, ale wiele miejsc całkowicie zmieniło swój charakter. Zobaczcie, jak miasto odbudowywało się z wojennych zniszczeń.

Redakcja www.wroclaw.pl 2020-04-25 17:54:29

Ratusz od wschodu

Wrocławski ratusz to unikatowy w skali europejskiej zabytek świeckiej architektury gotyckiej. Jego najstarsza część powstała ok. 1299 roku! Jest jednym z najlepiej zachowanych historycznych ratuszy w Polsce. A jego charakterystyczny kształt i piękny zegar kojarzą chyba wszyscy. Słynny jest także stojący przed nim pręgierz, który podczas II wojny światowej uległ zniszczeniu. Jego pozostałości umieszczono w Muzeum Architektury, zrekonstruowano go dopiero w latach 80.

Fot. 1. Ratusz od wschodu. Fot. Rudolf Jagusch (?), 1945 [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2 Wschodnia elewacja ratusza. Fot. Stanisław Klimek, 2020

Południowa strona Rynku

Pomnik Fryderyka Wilhelma III stanął na wrocławskim Rynku w 1861 roku – miał upamiętniać odezwę tego króla wydaną we Wrocławiu w roku 1813. Po zakończeniu II wojny światowej pomnik został usunięty (nie ucierpiał w czasie walk, został po prostu przetopiony), a 15 lipca 1956 roku na tym miejscu stanął tak lubiany przez mieszkańców pomnik Aleksandra Fredry, sprowadzony ze Lwowa.

Fot. 1. Południowa strona Rynku z ratuszem i widocznym po lewej pomnikiem Fryderyka Wilhelma III. Fot. Henryk Makarewicz, maj 1945.
[Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Rynek, południowa elewacja ratusza. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Kościół św. Elżbiety

Kościół św. Elżbiety był najważniejszą świątynią parafialną Wrocławia, tzw. farą. Jego budowę rozpoczęto już w XIII wieku (dzisiejsza świątynia powstawała w latach 1309–1482). W roku 1761 w kościele wzniesiono słynne organy Englera, które spłonęły w 1976 roku. Dziś trwa ich odbudowa. Na kościelnej wieży o wysokości 91,46 m znajduje się punkt widokowy, aby się na niego dostać, trzeba pokonać ponad 300 stopni.

Fot. 1. Widok z wieży ratusza w kierunku kościoła św. Elżbiety. Fot. Henryk Makarewicz, maj 1945 [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Widok z wieży ratusza w kierunku północno-zachodnim. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Oratorium Marianum Uniwersytetu Wrocławskiego

Ta barokowa sala to jedno z najpiękniejszych wnętrz w gmachu głównym Uniwersytetu Wrocławskiego. Powstała w 1731 roku według projektu Johannesa Petnera. Ozdabiają ją freski przedstawiające sceny z życia Maryi. Ich autorem był Jan Krzysztof Handke, który ozdobił także Aulę Leopoldyńską. Oratorium Marianum pełniło przede wszystkim rolę sali koncertowej. Występowali tu m.in. Brahms, Liszt, Paganini i Wieniawski. Podczas bombardowania miasta w 1945 roku sala została zniszczona, po II wojnie podzielono ją ściankami i zamieniono na magazyn broni. W latach 90. salę częściowo zrekonstruowano, ale dopiero 2014 roku odsłonięto odtworzone barokowe freski.

Fot. 1. Sala Muzyczna (Oratorium Marianum) Uniwersytetu Wrocławskiego. Fot. Stefan Arczyński, 1954 [Zbiory Via Nova]

Fot. 2. Oratorium Marianum z odtworzonymi (2013–2014) przez Christopha Wetzla barokowymi freskami. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Kaplica Hochberga przy kościele pw. św. Wincentego i św. Jakuba

Kościół z klasztorem (który pełni teraz funkcję wydziału filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego) ufundował w 1234 r. Henryk II Pobożny (w 1241 roku został tam pochowany). W wiekach XIV i XV kościół został przebudowany, a w wieku XVII otrzymał barokowe wyposażenie. W latach 1723–1728 do południowej nawy kościoła dobudowano kaplicę – zleceniodawcą był hrabia Ferdinand Hochberg, opat klasztoru norbertanów, który postanowił przygotować w niej miejsce swojego pochówku. Pod kopułą namalowano freski ze scenami z życia Matki Boskiej, we wnętrzu umieszczono wspaniałe rzeźby i kamienne ozdoby oraz kratę uznaną za arcydzieło sztuki kowalskiej. Kościół uległ jednak znacznym zniszczeniom podczas bombardowań w 1945 roku. Szczególnie ucierpiało wnętrze kaplicy. Odbudowa kościoła trwała ponad 40 lat. W latach 2000–2013 zrekonstruowano wnętrze kaplicy za prawie 10 mln zł.

Fot. 1. Plac Biskupa Nankiera, kościół św. Wincentego i św. Jakuba z kaplicą ufundowaną przez opata klasztoru Norbertanów hr. Ferdinanda Hochberga. Fot. Rudolf Jagusch, 1945. [Zbiory Muzeum Architektury we Wrocławiu]

Fot. 2. Katedra Grekokatolicka pw. św. Wincentego i św. Jakuba, widok od południowego wschodu. Fot. Stanisław Klimek, 2020

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Ogród Botaniczny założono we Wrocławiu już w 1811 roku! Zajmował powierzchnię 5 ha (do 1933 powiększono go o kolejny hektar). Niestety w czasie obrony Festung Breslau 50% drzewostanu uległo zniszczeniu – Niemcy ustawili na tym terenie schrony z amunicją oraz stanowiska artylerii przeciwlotniczej, a także przyjmowali zrzuty zaopatrzenia. Przez pierwsze trzy lata po wojnie porządkowaniem tego terenu kierował prof. Stanisław Kulczyński – botanik, pierwszy rektor połączonych wówczas uczelni, Uniwersytetu i Politechniki. W roku 1950 ogród udostępniono publiczności. W latach 60. do ogrodu przyłączono kolejny hektar terenu – dziś ma on ponad 7 ha powierzchni, ponad 3 tys. m2 zajmują szklarnie, a kolekcje liczą ponad 11 500 gatunków i odmian roślin. Od 1994 roku, wraz z historycznym centrum Wrocławia, uznany jest za pomnik historii.

Fot. 1. Widok z wieży kościoła św. Krzyża w kierunku północno-wschodnim, na teren Ogrodu Botanicznego. Fot. Krystyna Gorazdowska (?), 1945. [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego, widok z wieży kościoła św. Krzyża. Fot. Stanisław Klimek, 2012

Ulica Szewska

Wąska ulica Szewska powstała już w XIII wieku i stanowiła granicę zwartej zabudowy pierwszej lokacji miasta. Stał tam już wtedy także kościół pw. św. Andrzeja (później św. Marii Magdaleny). Pierwszy kościół w tym miejscu powstał już pod koniec XI wieku. Ulegał wielu zniszczeniom i był wielokrotnie odbudowywany. W ostatnich dniach wojny stracił w pożarze hełmy wież i dach nawy, a tuż po jej zakończeniu wybuch (przypuszczalnie miny) rozerwał wieżę południową – jej połowa runęła, niszcząc tzw. mostek czarownic, a także legendarny „dzwon grzesznika”. Mostek odbudowano na przełomie XX i XXI wieku.

Fot. 1. Ulica Szewska, po prawej stronie wejście do kościoła św. Marii Magdaleny. Fot. Krystyna Gorazdowska, 1945. [Zbiory Muzeum Architektury we Wrocławiu]

Fot. 2. Ulica Szewska, widok w kierunku ul. Wita Stwosza. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Plac Nowy Targ

Plac Nowy Targ, to obok placu Solnego i rynku, trzeci historyczny plac Starego Miasta we Wrocławiu. Znajdowały się tu kiedyś budynek kramów kupieckich, wyburzony na początku XX wieku, oraz zniszczona w 1945 roku fontanna Neptuna. W czasie II wojny światowej pod powierzchnią placu zbudowano obszerny schron, w którym znajdowały się sklepy. W ostatnich tygodniach wojny większość zabudowy uległa całkowitemu zniszczeniu, zachowały się jedynie obecny budynek Urzędu Miejskiego Wrocławia i kamienica na rogu ul. Jodłowej. W 2013 roku w miejsce podziemnego schronu powstał parking.

Fot. 1. Plac Nowy Targ, narożnik południowo-wschodni. Fot. Krystyna Gorazdowska, 1945 [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Narożnik południowo-wschodni placu Nowy Targ z gmachem (po prawej) Urzędu Miejskiego Wrocławia. Fot. Stanisław Klimek. 2020

Katedra św. Jana Chrzciciela od południa

Katedra św. Jana Chrzciciela uznawana jest za pierwszą w pełni gotycką świątynię na ziemiach polskich. Jej dzisiejszy kształt jest jednak wynikiem barokowych uzupełnień oraz współczesnych restauracji, w czasie II wojny światowej została bowiem niemal doszczętnie zniszczona. Największą ozdobą wnętrza jest srebrny ołtarz biskupa Andreasa Jerina z 1591 roku. Gdy okazało się, że w katedralnym skarbcu wciąż znajduje się sporo jego elementów, postanowiono do odtworzyć i od grudnia ubiegłego roku znów można go podziwiać. Nazywana jest matką kościołów śląskich, na jej wieży znajduje się punkt widokowy, z którego podziwiać można panoramę Wrocławia.

Fot. 1. Katedra św. Jana Chrzciciela od południa. Fot. Krystyna Gorazdowska (?), 1945. [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Południowa elewacja katedry św. Jana Chrzciciela. Fot. Stanisław Klimek, 2020

 

Ulica Katedralna

Ostrów Tumski to najstarsza część Wrocławia, odkryte tu pozostałości pierwszej osady pochodzą z X wieku. Była to wtedy wyspa – w języku staropolskim ostrów. Drugi człon nazwy pochodzi od słowa tum (niem. dom), czyli średniowiecznej nazwy katedry. Ostrów Tumski to zatem „wyspa z katedrą”. Katedra św. Jana Chrzciciela stanęła w tym miejscu w XIII wieku, wcześniej stały tu trzy mniejsze kościoły. Nazwa centralnej osi Ostrowa nie mogła być zatem inna niż ulica Katedralna. Prowadzi wprost do głównego wejścia do świątyni, a po obu jej stronach znajdują się liczne zabytki. Pomnik św. Jana Nepomucena widoczny na zdjęciu jest największym pomnikiem tego świętego na świecie.

Fot. 1. Ulica Katedralna, widok w kierunku zachodnim. Fot. Krystyna Gorazdowska, 1945. [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Ulica Katedralna, w głębi widoczna wieża kościoła św. Krzyża. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Zestawienia fotografii: Stanisław Klimek

Wybór i metryki zdjęć: Marzena Smolak