Array
  1. wroclaw.pl
  2. Dla mieszkańca
  3. Wiadomości z regionu
  4. Księżyce. Wieś, do której artyści przyjechali przez przypadek

Ponad trzydzieści lat temu Urszula Wilk i Eugeniusz Minciel zamieszkali w Księżycach, niewielkiej miejscowości w gminie Wiązów. Z czasem dołączyli do nich kolejni artyści. Dziś w dawnych gospodarstwach działają pracownie malarskie i ceramiczne, a z Księżycami związani są także uznani poeci. Samorząd chciałby, żeby o tej niezwykłej wsi usłyszało więcej osób.

Reklama

Urszula Wilk doskonale pamięta swoją pierwszą podróż do Księżyc. Z Wrocławia trzeba było jechać autobusem, dwukrotnie się przesiadać, choć odległość wynosiła niespełna czterdzieści kilometrów.

Razem z mężem, malarzem Eugeniuszem Mincielem, szukała wówczas starego domu do remontu. Początkowo rozglądali się w okolicach Gór Sowich. O gospodarstwie w Księżycach powiedzieli im znajomi.

Zjawiskowa nazwa nowego miejsca

– Trochę przypadek, trochę zauroczenie. Szukaliśmy domu do remontu w okolicach Gór Sowich, kiedy spotkani znajomi opowiedzieli nam o domu w Księżycach. Już sama nazwa była zjawiskowa - poruszała wyobraźnię, zanim jeszcze zobaczyliśmy to miejsce – wspomina Urszula Wilk.

Minciel_National Muzeum_Door to painting_2014 Eugeniusz Minciel
Minciel_National Muzeum_Door to painting_2014

Na miejscu spodobało im się właściwie wszystko, co dla innych mogło być utrudnieniem. Wieś była zaniedbana, dojazd niewygodny, a młodzi artyści nie mieli nawet samochodu. Za to przestrzeni było pod dostatkiem.

– Zachwyciło nas za to, że za wsią kończy się droga. Było w tym coś obiecującego, jakby dalej zaczynała się przestrzeń, której szukaliśmy – opowiada malarka.

Zostali. Z czasem dawną wiejską zabudowę zaczęły wypełniać pracownie, a do Księżyc sprowadzali się kolejni znajomi z wrocławskiego środowiska artystycznego. Nikt nie planował tworzenia tutaj kolonii artystów. Jedni szukali domu, inni miejsca, w którym bez ograniczeń mogliby malować, rzeźbić czy pracować z ceramiką.

Nie było żadnego planu zakładania artystycznej osady. Kolejni znajomi z Akademii Sztuk Pięknych szukali domu, miejsca do życia i pracy. Tak, za sprawą znajomości i zbiegów okoliczności, przybywało we wsi osób, których codzienność wiązała się ze sztuką.
Urszula Wilk

Wieś z historią i artystyczną teraźniejszością

Księżyce leżą około czterech kilometrów od Wiązowa, w powiecie strzelińskim. Przed wojną miejscowość nosiła nazwę Knischwitz. O jej przeszłości przypominają dawne zabudowania gospodarcze i kościół św. Józefa Oblubieńca, wzniesiony na początku XX wieku.

Przez lata była to przede wszystkim wieś rolnicza. Dzisiaj nadal zachowuje swój charakter, choć obecność artystów sprawiła, że zaczęto o niej mówić także poza granicami gminy.

Bluemetrie, site-specific painting installation, one part - 225x120cm transparent material- lexan lity_Museum of Architecture_Wroclaw materiały prasowe
Bluemetrie, site-specific painting installation, one part - 225x120cm transparent material- lexan lity_Museum of Architecture_Wroclaw

Księżyce można postrzegać nie tylko jako niewielką miejscowość wiejską, ale również jako miejsce o coraz ciekawszym znaczeniu kulturalnym. Ich wyjątkowość wynika z połączenia wiejskiego krajobrazu, lokalnej historii oraz obecności artystów, którzy mają wpływ na to, jak miejscowość jest postrzegana przez mieszkańców oraz osoby z zewnątrz.
Agnieszka Puzyniak, zastępca burmistrza Miasta i Gminy Wiązów.

Jednymi z twórców, którzy również związali się z Księżycami, są Elżbieta Janczak-Wałaszek i Krzysztof Wałaszek. Ona zajmuje się ceramiką, rzeźbą i projektowaniem. W jej pracach często pojawiają się zwierzęta: psy, koty, owce i ptaki, którym nadaje charakterystyczne, niekiedy żartobliwe formy. On tworzy obrazy, grafiki, kolaże i obiekty ceramiczne. W jego pracach pojawiają się odniesienia do życia społecznego i polityki, ironiczne komentarze, wyraziste kolory i napisy.

W Księżycach pracuje także wspomniany na początku Eugeniusz Minciel, malarz związany z nurtem abstrakcji. W swoich obrazach eksperymentował z różnymi materiałami, wykorzystując między innymi cement, smołę czy żwir. Jego twórczość prezentowana była na wystawach w Polsce i za granicą. W 2014 roku został odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Sztuki plastyczne to jednak tylko część artystycznej historii Księżyc. Z miejscowością związana jest też Mirka Szychowiak, poetka i autorka opowiadań. Jej tom „Jeszcze się tu pokręcę” był w 2011 roku nominowany do Nagrody Literackiej Nike. Jej córka Julia Szychowiak otrzymała w 2008 roku Wrocławską Nagrodę Poetycką Silesius za debiutancki tom „Po sobie”. Z Księżycami związany jest również artysta plastyk Bogdan Szychowiak.

O tym, jak wielu twórców znalazło swoje miejsce w tej części Dolnego Śląska, przypomina album wydany w 2013 roku przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Wiązowie. Publikacja „Art Księżyce. Księżycowi artyści z satelity”, przygotowana pod redakcją Barbary Ewy Wyki, przedstawia dorobek piętnastu artystów związanych z Księżycami i innymi miejscowościami gminy Wiązów.

Dla samorządu był to jeden ze sposobów pokazania bogactwa miejscowego środowiska twórczego. Ale współpraca z artystami zaczęła się znacznie wcześniej i nie kończy się na publikacjach czy wystawach.

– Artyści chętnie wspierają lokalne inicjatywy, takie jak Pola Nadziei czy Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, przekazując swoje prace na licytacje – podkreśla Agnieszka Puzyniak.

W gminie organizowane są również spotkania autorskie, podczas których mieszkańcy mogą poznawać twórców i ich dorobek.

Obrazy, które wychodzą z pracowni

Dla Urszuli Wilk przeprowadzka do Księżyc oznaczała przede wszystkim zmianę warunków pracy. W mieście trudno było znaleźć miejsce, w którym można swobodnie rozłożyć kilka dużych płócien i pracować nad nimi jednocześnie. W dawnym gospodarstwie takie ograniczenia zniknęły.

Minciel-Muzeum Narodowe 2014 Eugeniusz Minciel
Minciel-Muzeum Narodowe 2014

– Posiadanie dużej pracowni to niesamowity komfort — mogę pracować nad wieloma obrazami jednocześnie, swobodnie rozkładać duże płótna, odejść od nich i spojrzeć z dystansu – mówi artystka.

Z czasem jej sztuka zaczęła wychodzić poza mury pracowni. W ogrodzie i pobliskim lesie pojawiły się instalacje z cyklu „Bluemetrie”. Malowane tkaniny zawieszone między drzewami tworzyły kompozycje zmieniające się pod wpływem światła, pogody i otoczenia.

W 2021 roku pracownie Urszuli Wilk, Eugeniusza Minciela oraz Elżbiety Janczak-Wałaszek i Krzysztofa Wałaszka odwiedzili uczestnicy międzynarodowego projektu SATELLITEN, poświęconego sztuce współczesnej na Śląsku. Była to okazja, by zobaczyć nie tylko gotowe prace, ale również miejsca, w których powstają.

Sama Wilk przyznaje, że trudno jej oddzielić własne malarstwo od otoczenia, w którym żyje od tylu lat.

– Myślę, że Księżyce mają swoje genius loci. Przestrzeń, światło i bliskość przyrody kształtują moją wrażliwość i znajdują wyraz w malarstwie, choć ten związek może być na pierwszy rzut oka nieoczywisty – wyjaśnia.

Jej obrazy pokazywano między innymi w Niemczech i Chinach. W 1995 roku otrzymała stypendium nowojorskiej Fundacji Pollock-Krasner, a dwadzieścia lat później zdobyła główną nagrodę podczas międzynarodowego biennale akwareli w chińskim Shenzhen.

Podczas zagranicznych podróży często opowiada o miejscowości, w której mieszka. Zwykle zaczyna od żartu.

– Kiedy opowiadam, skąd przyjechałam, mówię o maleńkiej wsi pod Wrocławiem, a później odrobinę zmieniam jej nazwę i dodaję, że mieszkam „na Księżycu” — on the Moon. To zawsze wywołuje uśmiech – opowiada.

Są sąsiadami, ale nie wszyscy interesują się sztuką

Choć w Księżycach od wielu lat mieszkają artyści, nie oznacza to, że wieś codziennie żyje wystawami i wernisażami. Wiele prac powstaje za zamkniętymi drzwiami domowych pracowni. Ich autorzy prowadzą zwyczajne życie, podobnie jak pozostali mieszkańcy.

Muzeum Architekury, Malujac, 2018 materiały prasowe
Muzeum Architekury, Malujac, 2018

Urszula Wilk nie ukrywa, że zainteresowanie twórczością wśród sąsiadów jest ograniczone.

– Zostaliśmy przyjęci bardzo życzliwie. Przez lata staliśmy się po prostu sąsiadami, częścią tej samej miejscowości i jej codziennych spraw. Sama sztuka nie budzi jednak wśród mieszkańców szczególnie dużego zainteresowania. Chciałabym powiedzieć to uczciwie – przyznaje.

To ważna uwaga, szczególnie w kontekście pomysłów na rozwijanie działalności kulturalnej w Księżycach. Sam fakt, że we wsi mieszkają uznani twórcy, nie wystarczy, by wszyscy mieszkańcy zaczęli interesować się ich pracą.

Dostrzega to również zastępca burmistrza Wiązowa. – Nie można jednak z góry zakładać, że relacje między artystami a mieszkańcami są zawsze bliskie lub jednakowe. Ważne jest, aby mieszkańcy byli włączani w planowanie wydarzeń i mieli możliwość współtworzenia inicjatyw kulturalnych – mówi Agnieszka Puzyniak.

Jednym z pomysłów jest organizacja niewielkich wydarzeń, które przybliżałyby sztukę osobom niemającym z nią na co dzień kontaktu. Mogłyby to być warsztaty dla dzieci i dorosłych, wystawy malarstwa i fotografii, spotkania z autorami czy spacery po miejscowości połączone z opowieściami o jej historii.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o promowanie dorobku artystów. Mieszkańcy również mogliby wnieść do takich spotkań własne historie, wspomnienia i wiedzę o Księżycach.

Fundacja Urszuli Wilk i pomysły na przyszłość

W 2026 roku powstała Fundacja Urszuli Wilk. Jej działalność ma służyć wspieraniu przedsięwzięć artystycznych, budowaniu współpracy oraz dokumentowaniu i upowszechnianiu dorobku Urszuli Wilk i Eugeniusza Minciela.

– Wierzę, że wiele wartościowych przedsięwzięć artystycznych zaczyna się od spotkania. Ktoś wnosi własne doświadczenie, ktoś inny odmienny sposób patrzenia i nagle pojawia się możliwość zrobienia czegoś wspólnie – mówi Urszula Wilk.

Artystka chciałaby, aby fundacja łączyła twórców, instytucje kultury, samorządy i przedsiębiorców zainteresowanych wspieraniem sztuki. Liczy również na to, że dzięki niej w samych Księżycach będzie więcej okazji do spotkań i wspólnej pracy.

UrszulaWilk_5_Port Lotniczy_2013_Wroclaw Urszula Wilk
UrszulaWilk_5_Port Lotniczy_2013_Wroclaw

Pierwsze przedsięwzięcia fundacji wykraczają już poza granice gminy. Jednym z nich jest wystawa Eugeniusza Minciela „Punktum — obrazy z pamięci”, przygotowana we współpracy z Ziębickim Centrum Kultury oraz Ośrodkiem Kultury i Sztuki we Wrocławiu.

Również samorząd dostrzega możliwość szerszej współpracy, między innymi z instytucjami działającymi we Wrocławiu i na terenie aglomeracji wrocławskiej. Agnieszka Puzyniak uważa, że Księżyce mogą zainteresować osoby, które szukają na Dolnym Śląsku mniej znanych miejsc, chcą poznać lokalną historię lub spotkać artystów w ich naturalnym otoczeniu.

Nie ma jednak gotowego programu przekształcenia wsi w ośrodek turystyczny. Na razie mowa o możliwościach, które trzeba byłoby rozwijać wspólnie z mieszkańcami i twórcami.

– Widzę taką możliwość, pod warunkiem, że rozwój tego pomysłu będzie stopniowy i oparty na współpracy. Można zacząć od niewielkich, regularnych wydarzeń, współpracy z artystami oraz promocji już istniejącego dziedzictwa twórczego – tłumaczy zastępca burmistrza.

Jak dodaje, w perspektywie kolejnych lat zależałoby jej na tym, żeby Księżyce stały się bardziej rozpoznawalne, nie tracąc przy tym swojego wiejskiego charakteru. Ważne miałoby być również większe zaangażowanie mieszkańców w przedsięwzięcia kulturalne.

Powrót na Księżyc

Od pierwszej wizyty Urszuli Wilk w Księżycach minęło już trochę czasu. Wieś się zmieniła. Domy i gospodarstwa są bardziej zadbane, a nazwiska mieszkających tu artystów można znaleźć w katalogach wystaw, publikacjach i informacjach o nagrodach przyznawanych w Polsce i za granicą.

Nie zmieniło się natomiast to, co kiedyś przyciągnęło malarkę i jej męża. Nadal można tu znaleźć ciszę, bliskość przyrody i miejsce do pracy. Księżyce pozostały niewielką wsią, w której artyści są przede wszystkim mieszkańcami i sąsiadami.

Być może w przyszłości będzie tu więcej wystaw, warsztatów i spotkań. Na razie najważniejsze pozostaje to, że twórcy, którzy przed laty przyjechali w poszukiwaniu domu, postanowili zostać.

Urszula Wilk lubi wracać do Księżyc po zagranicznych podróżach. Do znajomego domu, ogrodu i pracowni. A gdy ktoś pyta, dlaczego warto odwiedzić tę miejscowość, ma prostą odpowiedź:

– Zaproszenie najchętniej zaczęłabym od prostego pytania: „Czy byliście już na Księżycu?”. Jeśli nie — zapraszamy.

Tekst i zdjęcia: materiały informacyjne Stowarzyszenia Aglomeracja Wrocławska.

Źródło: materiały prasowe

Bądź na bieżąco z Wrocławiem!

Kliknij „obserwuj”, aby wiedzieć, co dzieje się we Wrocławiu. Najciekawsze wiadomości z www.wroclaw.pl znajdziesz w Google News!

Reklama