– W życiu wspólnoty parafialnej dzwony mają wyjątkowe znaczenie. Wzywają wiernych do wspólnej modlitwy i oznajmiają ważne wydarzenia. Dawniej ich dźwięk ostrzegał również przed niebezpieczeństwem - podkreśla Wojciech Iwanowski, który jest także członkiem Rady Parafialnej w Strzeszowie, gdzie powróci jeden z dzwonów.
Armaty zamiast dzwonów
W czasie II wojny światowej władze hitlerowskie rekwirowały dzwony z kościołów katolickich i protestanckich. Według serwisu neueswochenblatt.pl ze świątyń w całej Europie zrabowano około 100 tys. dzwonów. Metal uzyskany po ich przetopieniu miał służyć produkcji uzbrojenia (w ten sposób zniszczono około 85 procent przejętych dzwonów). Po wojnie te ocalałe trafiły do parafii w zachodnich Niemczech, w tym na terenie diecezji Rottenburg-Stuttgart.
– Nie wszystkie dzwony zniszczono. Te, które ocalały i przez dziesięciolecia służyły niemieckim parafiom, mogą dziś wrócić do miejsc swojego pochodzenia. Przed czterema laty, podczas wizyty delegacji z Niemiec, pojawił się pomysł powrotu dzwonów pochodzących z kościołów na terenie archidiecezji wrocławskiej. Projekt „Dzwony pokoju dla Europy”, zainicjowany przez diecezję Rottenburg-Stuttgart, obejmuje także m.in. archidiecezję warmińską, diecezje elbląską i świdnicką oraz diecezję ostrawsko-opawską w Czechach. Powrót dzwonów staje się okazją do nawiązywania relacji między wspólnotami parafialnymi z różnych krajów - mówi Wojciech Iwanowski.
Budowanie relacji między wspólnotami
Pochodzenie dzwonów można ustalić m.in. na podstawie zachowanych inskrypcji i dokumentacji. Nie wszędzie jednak istnieją warunki, by znów pełniły swoje dawne funkcje. Niektóre świątynie są w złym stanie technicznym lub nie są użytkowane.
W 2021 r. w czeskiej miejscowości Píšť zorganizowano pierwszą uroczystości w ramach projektu „Dzwony pokoju dla Europy”. We wrześniu 2025 roku ponownie poświęcono historyczne dzwony w katedrze w Świdnicy.
Do Archidiecezji Wrocławskiej trzy dzwony wróciły wiosną 2026 roku: dwa do bazyliki w Trzebnicy, a trzeci do kościoła w Lesie Bukowym, również w Trzebnicy.
- W uroczystości przekazania i poświęcenia dzwonów uczestniczyło wielu mieszkańców Trzebnicy. Można to odczytywać jako wyraz zakorzenienia w tym miejscu i odpowiedzialności za jego dziedzictwo, a także ciągłości życia wspólnoty Kościoła – mówi Wojciech Iwanowski. – Najważniejsza była jednak okazja do spotkania polskich i niemieckich wspólnot parafialnych. Deklaracje polityków o dobrosąsiedzkich stosunkach oraz oficjalne obchody rocznic mają swoje znaczenie. Pojednanie nabiera jednak konkretnego wymiaru wtedy, gdy ludzie poznają się, wspólnie modlą i budują relacje.
Na kwiecień 2027 roku planowane są kolejne uroczystości. Dzwony mają powrócić do:
- katedry wrocławskiej;
- kościoła w Strzeszowie;
- kościoła w Sułowie;
- kościoła w Woskowicach Górnych.
Powrót dzwonów wpisuje się w dzieło polsko-niemieckiego pojednania, w które od dziesięcioleci angażuje się Kościół. Na Dolnym Śląsku szczególnie mocno doświadczamy znaczenia tego tematu: w pewnym sensie przejęliśmy odpowiedzialność za dziedzictwo regionu, którego historię współtworzyli m.in. Polacy, Niemcy, Czesi i Żydzi.Jedną z postaci łączących te tradycje jest św. Jadwiga Śląska, pochodząca z bawarskiego rodu Andechsów, która związała swoje życie z piastowskim Śląskiem. Drugą Edyta Stein czyli św. Teresa Benedykta od Krzyża, żydówka, męczennica czasów nazizmu i Patronka Europy.Wojciech Iwanowski, Fundacja Obserwatorium Społeczne
Fundacja Obserwatorium Społeczne jest od lat współorganizatorem uroczystości upamiętniających rocznicę wystosowania Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 roku, znanego ze słów: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”.
Rocznicowe spotkanie i modlitwę zaplanowano na środę, 18 listopada 2026 roku, o godz. 12.00 przy pomniku kard. Bolesława Kominka we Wrocławiu.
