Prof. Robert Olkiewicz, rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, witając gości przypomniał, że Uniwersytet Wrocławski od dawna współpracuje z naukowcami z Ukrainy, kształci młodych ludzi i wskazuje akademikom ukraińskim kierunki współpracy z uczelniami z zachodniej Europy.
Rektor mówił, że słowo może ranić równie mocno jak czyny, boleć, ale daje też nadzieję i mobilizuje do działania, podkreślając, że wie to szczególnie honorowy gość Serhij Żadan.
– Dlatego ufam, że rozmowy dotyczące wrażliwych kwestii związanych z pamięcią historyczną Polaków i Ukraińców nabiorą tempa, a sprawy zostaną uporządkowane. Musimy bowiem nie tylko budować wzajemne zaufanie, ale stale wzmacniać je konkretnymi działaniami po obu stronach – dodał prof. Robert Olkiewicz.
Galeria zdjęć
Serhij Żadan w roli pisarza, świadka i obrońcy
W liście Wasyla Bodnara, ambasadora Ukrainy w Polsce, odczytanym przez konsula Ukrainy we Wrocławiu Tarasa Tokarskyi'ego podkreślono, że tytuł doktora honoris causa dla Serhija Żadana to wyraz solidarności polskiego środowiska naukowego i intelektualnego z Ukrainą, ukraińską kulturą oraz tymi ukraińskimi twórcami, którzy w czasie wojny bronią swojej ojczyzny nie tylko słowem, ale również czynem.
Słowa Serhija Żadana rodzą się nie z dystansu, lecz z codziennego doświadczenia wojny, z odpowiedzialności za ludzi, wspólnotę i państwo. Dzisiaj ukraińscy intelektualiści bardzo często łączą role pisarza, świadka i obrońcy. Serhij Żadan jest jednym z najbardziej wyrazistych symboli tej postawy. W ten sposób kontynuuje on szczególną tradycję ukraińskiej kultury, w której słowo nigdy nie było oddzielone od walki o wolność, godność i prawo narodu do własnego państwa.z listu ambasadora Ukrainy Wasyla Bodnara
Twórczość Żadana wokół przemian społecznych na Ukrainie
Życiorys oraz dorobek i zasługi Serhija Żadana (ur. w 1974 r. w Starobielsku, a związanego od lat z Charkowem) przybliżyła podczas uroczystości w Auli Leopoldina, dziekanka Wydziału Neofilologii, profesorka Justyna Ziarkowska.
Przypomniała, że twórczość Żadana ukazuje się w przekładach na najważniejszych rynkach wydawniczych Europy, jego powieści i dramaty doczekały się adaptacji teatralnych i filmowych, a jego pisarstwo nagrodziły kapituły wielu nagród ukraińskich, niemieckich i amerykańskich, zaś w Polsce otrzymał między innymi Nagrodę Literacką Europy Środkowej Angelus.
Prof. Ziarkowska zwróciła uwagę, że najważniejszą cechą pisarstwa Serhija Żadana jest mistrzowskie uchwycenie dramatycznych przemian społecznych i tożsamościowych Ukrainy po rozpadzie Związku Sowieckiego, a także doświadczenia wojny i oporu wobec rosyjskiej agresji.
Twórczość Serhija Żadana, zwłaszcza ta po 2014 roku, stanowi bezkompromisowe, przenikliwe, głęboko zapadające w pamięć świadectwo wojny. Odzwierciedla ból i stratę, ale także heroiczną niezłomność i codzienny, uporczywy opór, dając głos tym, którzy bezpośrednio dotknięci są konfliktem. Twórczość, łącząca wrażliwość z dokumentalną uczciwością, wyrasta z uważnego słuchania doświadczeń mieszkańców wschodniej Ukrainy. To oni stają się czujnikami zmian, znajdując się, chcąc nie chcąc, w centrum europejskiej historii.prof. Justyna Ziarkowska z Neofilologii
Serhij Żadan o wojnie i o prawie do szczęścia
Serhij Żadan wygłosił przemowę, którą rozpoczął od wspomnienia swojej uczelni, Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Hryhorija Skoworody. A ściślej od momentu, w którym – po rosyjskim ataku rakietowym w 2022 roku – na dziedzińcu uniwersytetu leżał obalony pomnik jego patrona, XVIII-wiecznego ukraińskiego poety, filozofa, kompozytora.
– Skoworoda uczył szczęścia, wsłuchiwania się w samego siebie, aby czuć się szczęśliwym. I oto leżał na gorących kamieniach, przy zniszczonych aulach uczelni. I ten widok wywołał bardzo dużo pytań.
Na przykład: czy faktycznie musimy komuś udowadniać swoje prawo do szczęścia? Czy potrzeba szczęścia nie jest czymś nadmiernym i nieuzasadnionym w świecie, w którym możliwe są ostrzały rakietowe zwykłych budynków mieszkalnych? I dlaczego nasza wiedza, nasze doświadczenie, doświadczenie ludzkości, wielu pokoleń nie są w stanie ochronić nas przed barbarzyństwem? – pytał Serhij Żadan.
Ukraiński poeta, pisarz, żołnierz podkreślał, że nawet, gdy spotkaliśmy się z okrucieństwem, nadal potrzebujemy podstawowych klasycznej filozofii, sztuki.
Uniwersytet jest, moim zdaniem, miejscem, w którym dobrze jest mówić o przeszłości i przyszłości bez obawy przed wyśmianiem. To jest doświadczanie mądrości, które jest podstawą do tego, żeby rozpatrywać historię jako dziedzictwo, z którego musimy wybierać potrzebne dla przyszłych pokoleń wiedzę i koncepcje.mówił Serhij Żadan podczas uroczystości w Auli Leopoldina
Nowy doktor honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego mówił o lęku przed wojną i śmiercią.
– Myślę, że nikt nie jest gotowy, żeby obudzić się pewnego poranka i zobaczyć śmierć za oknem. Ale czasami trzeba wybrać, aby walczyć o to, bez czego życie traci sens, aby walczyć o swoje prawo do przyszłości – podkreślił Serhij Żadan.
I dodał, że Ukraińcy są zmuszeni do tego, żeby się bronić, bronić swojego prawa do bycia, do swojego państwa.
– A później będziemy musieli przywrócić swoje prawo do szczęścia i radości. (...) Chcę przypomnieć, że ten codzienny opór, który stawiają Ukraińcy, świadczy nie tylko o bólu i rozpaczy, ale również o sile ludzi, którzy mają prawo być szczęśliwi i nie zamierzają z tego prawa rezygnować – dodał ukraiński pisarz, poeta, żołnierz.
Dla doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego wystąpiły dzieci z chóru dziecięcego KapustaBand działającego pod egidą Instytutu Grotowskiego.
Serhij Żadan otrzymał również nowowydaną monografię „Serhij Żadan: konkwistador nowej Ukrainy” (pod red. prof. dr hab. Agnieszki Matusiak-Bakuły i dr. hab. Mateusza Świetlickiego, prof. UWr.), pierwsze tego typu opracowanie dotyczące jego twórczości.
Książki Serhija Żadana przełożone na język polski
- Historia kultury początku stulecia i inne wiersze (poezje; tłum. Bohdan Zadura; Biuro Literackie, Wrocław 2005),
- Big Mac (opowiadania; tłum. Michał Petryk; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2005),
- Depeche Mode (powieść; tłum. Michał Petryk; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2006),
- Ukraina (tłum. Renata Rusnak; współautor: Taras Prochaśko; Wydawnictwo Nemrod, Kraków 2006),
- Anarchy in the UKR (powieść; tłum. Michał Petryk, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2007),
- Hymn demokratycznej młodzieży (opowiadania; tłum. Michał Petryk, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2007),
- Odsetek samobójstw wśród klaunów (tłum. Michał Petryk; fotografie Jacek Dziaczkowski; Edition.fotoTAPETA, Berlin-Warszawa 2009),
- Etiopia / Ефіопія (poezje; tom dwujęzyczny; tłum. Ola Hnatiuk i Adam Pomorski; słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011),
- Woroszyłowgrad (powieść; tłum. Michał Petryk; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2013),
- Mezopotamia (powieść z fragmentami poezji; tłum. Michał Petryk i Adam Pomorski; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014),
- Drohobycz. Księga wierszy wybranych (2014-2016) (tłum. Jacek Podsiadło; ilustracje Olga Czychryk; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2018),
- Internat (powieść; tłum. Michał Petryk; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2019),
- Antena (poezje; tłum. Bohdan Zadura; Wrocławski Dom Literatury – Wrocławskie Wydawnictwo Warstwy, Wrocław 2020),
- W mieście wojna (kronika wojny, wpisy na Facebooku 2022-2023, tłum. Michał Petryk, wiersze przełożyli Michał Petryk i Jacek Podsiadło, wstęp Wiera Meniok, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024),
- Skrypnykówka (poezje; tłum. Bohdan Zadura; Biuro Literackie, Kołobrzeg 2025),
- Arabeski (opowiadania; tłum. Michał Petryk; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025).
