W realizowanym od 2019 projekcie bierze udział 2500 Wrocławian: dzieci i ich opiekunów. W ramach PICTURE gromadzone i analizowane są dane dotyczące chorób, objawów, zdrowia emocjonalnego, masy ciała i badań laboratoryjnych. Badania są realizowane ze wsparciem finansowym Gminy Wrocław.
Projekt PICTURE - decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, został wpisany na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej jako element strategicznej infrastruktury badawczej o znaczeniu krajowym.
Na jakim etapie jest dzisiaj projekt PICTURE?
Prof. dr hab. n. med. Tomasz Zatoński, lider projektu PICTURE: W 2019 roku rozpoczęliśmy pierwsze badanie. W nomenklaturze medycznej związanej z badaniami kohortowymi, nazywa się ono baseline, badaniem podstawowym, do którego włączamy pacjentów.
W przeciwieństwie do akcji, które są organizowane, na przykład, przy okazji pikników, na których można zmierzyć ciśnienie, cukier, gdzie badana grupa jest przypadkowa i jednorazowa, w naszym badaniu obserwujemy kohortę tych samych osób przez cały okres trwania badania. Stąd tak ważne, abyśmy po trzech latach od baseline, zaprosili ponownie dokładnie te same osoby. Jeżeli z dzieckiem 2-3 lata temu był tato, to chcemy, żeby przyszedł tato. Jeżeli mama przyszła z synkiem, to chcemy, żeby znowu przyszła z tym samym synkiem, a nie z córeczką. Czyli mamy dokładnie te same osoby.
Realizujemy w tej chwili drugi follow-up analizujących tę grupę. Zatem biorąc pod uwagę badanie podstawowe (baseline) realizujemy trzeci cykl badań.
Czy w tym momencie projektu PICTURE możemy już mówić o dostrzegalnych zmianach?
Dr Katarzyna Połtyn-Zaradna, menedżer projektu PICTURE: Widzimy trendy, które obrazują zmianę postaw zwłaszcza wśród osób dorosłych. Najpierw pozytywne zmiany: to spadek deklarowanego odsetka osób pijących alkohol oraz spadek odsetka osób dorosłych, które deklarowały palenie tytoniu.
Nasza kohorta starzeje się. Co za tym idzie, obserwujemy wzrost odsetka osób, które deklarują występowanie chorób sercowo-naczyniowych, wzrasta odsetek nadciśnienia tętniczego. Pozytywną zmianę widzimy w trendzie dotyczącym LDL cholesterolu u osób dorosłych w stosunku do badania pierwszego. To może sugerować, że osoby te podjęły leczenie lub zmiany w stylu życia.
To początkowe nasze wyniki, wymagające naszych analiz, ale takie trendy jesteśmy w stanie zaobserwować.
To może efekt tego, że uczestnicy dostali wyniki do ręki i postanowili zareagować?
Samo uczestnictwo w badaniu populacyjnym przekłada się u niektórych na zmianę zachowania. Na przykład, kiedy człowiek dowiaduje się, że ma nadciśnienie.
A jeśli chodzi o zmiany dotyczące dzieci?
Niestety, u dzieci praktycznie na tym samym poziomie utrzymuje się otyłość i nadwaga. Bardzo nas niepokoją wyniki dotyczące szeroko rozumianego stanu emocjonalnego dzieci. Widzimy wzrost zaburzeń lękowych, wzrost depresji, lecz także wzrost ilości porad udzielanych przez psychologów oraz porad psychiatrycznych, deklarowanych przez rodziców.
Niestety, odnotowujemy wzrost czasu spędzanego przed komputerem, zarówno w tygodniu, jak i w weekendy.
To bardzo niepokojące.
Prof. Tomasz Zatoński: W rozmowach popularnych możemy usłyszeć, że jest fala wzrostu otyłości u dzieci.
Naszym zadaniem jest weryfikacja wyobrażeń dotyczących takich problemów jak: otyłość wśród dzieci, czas spędzany przez komputerem, zwolnienia z lekcji wychowania fizycznego. Wiadomo, że na świecie problem otyłości jest istotny i dotyka dzieci.
Dwójka naukowców z naszego zespołu została uwzględniona jako współautorzy w publikacji w czasopiśmie „Nature”, które jest topowym czasopismem naukowym. To olbrzymie wyróżnienie dla każdego badacza. Badanie w ramach projektu PICTURE ze względu na swoją wyjątkowość włączone zostało do analizy stopnia otyłości u dorosłych i u dzieci.
Polska szczęśliwie plasuje się w tej grupie krajów wysoko rozwiniętych, czyli stosunkowo zamożnym. Okazuje się, że istnieje korelacja między zamożnością społeczeństwa a stopniem nadwagi i otyłości. To zjawisko ogólnoświatowe. W okresie rozwoju ekonomicznego Polski mieliśmy wzrost otyłości i nadwagi, i jest on porównywalny do takich procesów w innych krajach świata. W tej chwili przestaliśmy iść w górę z odsetkiem osób z nadwagą. To nie jest ogromny sukces, ale mimo wszystko zatrzymaliśmy się na pewnym poziomie.Prof. Tomasz Zatoński
Chcę zwrócić uwagę, że w ramach projektu PICTURE znajdujemy pewne narzędzia i mechanizmy, które są wyjątkowe. Podam przykład z mojej specjalizacji, jestem laryngologiem.
Z badań kohortowych wynika, że słuch jest zmysłem, który może być papierkiem lakmusowym ryzyka wystąpienia chorób związanych z pogorszeniem postrzegania, chorobami neurodegeneracyjnymi i obniżeniem funkcji poznawczych.
W naszych badaniach również badamy słuch. Nasza kohorta jest młoda, lecz w równoległym badaniu - badaniu PURE, które jest realizowane w tym samym zespole, udało się wykazać jednoznacznie, że osoby z niedosłuchem w wieku senioralnym mają gorsze walory neurologiczne, poznawcze.
Nie umiemy jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie: czy to obniżenie bodźców docierających do naszego mózgu - w tym bodźców dźwiękowych, powoduje słabsze odbieranie rzeczywistości, bo mniej informacji trafia do naszego mózgu w celu przetworzenia.
Czy też - z drugiej strony, to czynniki prowadzące do gorszącego funkcjonowania mózgu: choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, miażdżyca, choroby metaboliczne, które mają tę samą etiologię, co zaburzenia słuchu, zwiększają ryzyko rozwoju chorób związanych z zaburzeniem funkcjo poznawczych. Ta korelacja może być i przyczynowa, i skutkowa.
Jeżeli o tym wiemy, to możemy proponować pewne rozwiązania. Model naprawczy polegałby na tym, że przesiewowo badamy 50-latków. Wobec tych, u których mamy gorszy słuch, występujemy z propozycją, na przykład, protezowania słuchu, co zwiększa liczbę bodźców i zmniejsza degenerację układu nerwowego.
Okazuje się, że we Wrocławiu kilka procent dzieci gorzej słyszy. Powinniśmy sprawdzać słuch u dzieci w wieku przedszkolnym. Wśród osób w okresie rozwoju mowy, w okresie rozwoju psychospołecznego, słuch jest bardzo ważnym zmysłem, a rodzice i nauczyciele często nawet nie wiedzą, że jest gorszy niż być powinien, czyli nie pozwala na prawidłowy rozwój mowy.
Możemy zasugerować by rozszerzyć badania przesiewowe tylko w tym zakresie.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego podjął decyzję o wpisaniu Sieci Ośrodków Badań Epidemiologicznych na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej jako strategicznej infrastruktury badawczej o znaczeniu krajowym. Projekt PICTURE, realizowany we Wrocławiu i współfinansowany przez Gminę Wrocław, stanowi część potencjału badawczego rozwijanego w ramach tej współpracy. Jakie znaczenie ma ta decyzja dla projektu PICTURE?
Prof. dr hab. n. med. Tomasz Zatoński: To oznacza, że jesteśmy projektem wartościowym, a obecność w konsorcjum ma rangę przyznania ministerialnego znaku jakości.
Oczywiście, dla nas ma to znacznie na wielu płaszczyznach.
Na przykład, wyobraźmy sobie, że mamy konsorcjum naukowe, które potrzebuje danych z innych krajów i szuka partnera z Polski. Bierze mapę, na której jest PICTURE, łatwiej będzie do nas dotrzeć.
Z drugiej strony, jesteśmy na etapie, na którym chcielibyśmy robić badania „córki”. Czyli mamy pewien schemat naszego badania powtarzany co trzy lata, ale pojawia się uczony lub instytucja badawcza z pomysłem: Może dołożymy do tego waszego pytania, dodatkową procedurę lub pytania?
W tego typu przedsięwzięciach jedna rzecz to gromadzenie wszystkich danych, druga to ich przetworzenie, a trzecia - nazwijmy to - skonsumowanie, czyli pomysł na ich wykorzystanie. Jeśli pojawi się dobry, rozsądny pomysł, to mamy próbki materiału biologicznego, np. krwi, moczu, śliny i inne informacje, i chętnie się nimi podzielimy. Jeśli to będzie wartościowy naukowy projekt to bardzo chętnie się w niego zaangażujemy.Prof. Tomasz Zatoński
Zatem udział PICTURE w tym konsorcjum zwiększa szansę na wymianę doświadczeń oraz na dofinansowanie naszego projektu, który został dostrzeżony przez ministra.
