Macierzyński, tacierzyński, rodzicielski i ojcowski. Zasiłki, urlopy i świadczenia związane z urodzeniem dziecka

Korzystanie z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich to wciąż głównie domena kobiet. Doskonale pokazują to najnowsze dane z pierwszych czterech miesięcy tego roku: na ponad 231,7 tys. matek, które zdecydowały się na ten krok, przypadło zaledwie 64,3 tys. ojców. Łącznie w tym okresie w całym kraju wypłacono 296 tys. zasiłków. W galerii zobacz najważniejsze informacje ws. zasiłków i urlopów dla rodziców. 

Nawet 6 tygodni przed porodem ubezpieczona mama może już skorzystać z płatnego zasiłku macierzyńskiego. Z zasiłku macierzyńskiego może też skorzystać ubezpieczony ojciec dziecka.

Iwona Kowalska-Matis, regionalny rzecznik prasowy ZUS na Dolnym Śląsku.

Na Dolnym Śląsku w pierwszych czterech miesiącach tego roku ZUS wypłacił 20 991 zasiłków macierzyńskich: 4 822 dla ojców, a 16 169 do mam. 

Komu przysługuje zasiłek macierzyński?

Dla osób ubezpieczonych - zasiłek macierzyński przysługuje za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. Z tego ostatniego może skorzystać tylko ubezpieczony tata dziecka. 

Ile wynosi urlop macierzyński?

- Po urodzeniu lub przyjęciu na wychowanie jednego dziecka okres pobierania zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego, lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego wynosi 20 tygodni. Długość urlopu zwiększa się wraz z liczbą urodzonych dzieci – wyjaśnia Kowalska-Matis.

Mama prowadzi firmę i ma ulgę na start, w czasie której nie płaci składek do ZUS

- Gdy nie płacą składek, oznacza to, że w czasie, gdy korzystają z ulgi na start - nie mają ochrony ubezpieczeniowej w zakresie ubezpieczeń społecznych, nie podlegają między innymi ubezpieczeniu chorobowemu, z którego wypłacany jest zasiłek macierzyński – przestrzega Kowalska-Matis. – Dlatego warto dokładnie poznać obowiązujące przepisy i przygotować się do narodzin dziecka - dodaje.

Rzeczniczka wyjaśnia, że przedsiębiorca nie musi skorzystać z ulgi na start. Może także z niej zrezygnować już w trakcie korzystania – wystarczy, że złoży zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych.

Zwolnienie lekarskie w czasie ciąży

Jeżeli w okresie ciąży lekarz stwierdzi, że przyszła mama jest niezdolna do pracy, może wystawić zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy (e-ZLA), potocznie zwane „L4”, z kodem B. Należy pamiętać, że zwolnienie lekarskie jest wystawiane z powodu choroby występującej w okresie ciąży, a nie z powodu ciąży. Sama ciąża nie jest powodem do wystawienia e-ZLA.

Jakie są zasiłki dla rodziców po narodzinach dziecka?

Narodziny dziecka to moment, w którym system ubezpieczeń społecznych przewiduje szeroki katalog uprawnień dla rodziców. Pierwsze z nich to zasiłek macierzyński, który zastępuje wynagrodzenie w czasie, gdy rodzic opiekuje się dzieckiem.

ZUS będzie wypłacał zasiłek pod warunkiem, że mama jest ubezpieczona, czyli od jej pensji jest odprowadzana składka na ubezpieczenie chorobowe, która w przypadku niektórych umów lub własnej działalności - jest dobrowolna. 

Jak można podzielić zasiłek macierzyński?

Pierwsze 14 tygodni przysługuje wyłącznie mamie, pozostały okres może wykorzystać mama, a jeśli ona wróci do pracy, może zrezygnować z pozostałej części zasiłku na rzecz taty.

Kolejny przywilej rodziców to zasiłek macierzyński za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, który przysługuje zatrudnionym na podstawie umowy o pracę rodzicom dzieci przedwcześnie urodzonych oraz urodzonych w terminie, ale wymagających hospitalizacji. Można z niego skorzystać jedno z rodziców, jeśli dziecko przebywa w szpitalu co najmniej 5 dni po narodzinach.

Co to jest urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski z kolei - to dobrowolny, płatny urlop pracowniczy na opiekę nad dzieckiem. To najdłuższy etap wsparcia. Rodzice mają dużą elastyczność w dzieleniu się tym urlopem, który trwa w zależności od tego, ile dzieci się urodziło np. 41 tygodni – gdy urodziło się jedno dziecko lub 43 tygodni – gdy urodziło się co najmniej dwoje dzieci.

Jak podzielić się urlopem rodzicielskim?

Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne, 9-tygodniowe, nieprzenoszalne prawo do części tego zasiłku, rodzice mogą jednocześnie lub naprzemiennie przebywać na urlopie rodzicielskim oraz pobierać zasiłek macierzyński a sam okres pobierania zasiłku można podzielić na maksymalnie 5 części aż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat.

Urlop ojcowski - komu przysługuje? Ile trwa?

Zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego, do którego prawo jest wyłącznym i samodzielnym prawem taty, niezależnym od uprawnień mamy. Przysługuje także wtedy, gdy mama nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu i nie może korzystać ze świadczeń związanych z urodzeniem dziecka.

• Urlop ojcowski to okres zwolnienia od pracy, który przysługuje tacie zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na opiekę nad dzieckiem do czasu, aż dziecko skończy 12. miesiąc życia (albo aż upłynie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia).
• Urlop ojcowski trwa 2 tygodnie (14 dni kalendarzowych). Tata może go wykorzystać jednorazowo lub w dwóch 7-dniowych częściach.

Źródło: ZUS