Najważniejsze informacje (kliknij, aby przejść)
Ponad 30 lat zaangażowania w bezpieczeństwo i rozwój Europy
Tegoroczna Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego została wręczona we wtorek, 9 czerwca w Zakładzie im. Ossolińskich we Wrocławiu. Laudację na cześć laureata wygłosił prezydent Wrocławia Jacek Sutryk, który podkreślił ponad trzydziestoletnie zaangażowanie byłego premiera i ministra spraw zagranicznych Szwecji w sprawy związane z bezpieczeństwem i rozwojem Europy.
Laureat od wielu lat pozostaje jednym z najważniejszych europejskich głosów w sprawach bezpieczeństwa, demokracji i przyszłości naszego kontynentu. Jako premier, minister spraw zagranicznych, dyplomata, wreszcie mediator i komentator życia międzynarodowego, konsekwentnie przypominał, że Europa jest wspólnotą wartości, a nie wyłącznie wspólnotą interesów.Jacek Sutryk, prezydent Wrocławia
Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk, który jest jednym z członków Kapituły Nagrody podkreślał, że tegoroczny laureat był nie tylko politycznym partnerem Europy Wschodniej, ale też rzecznikiem aspiracji państw, które po zmianach ustrojowych pokonywały trudną drogę do europejskich i transatlantyckich struktur.
W wygłoszonej laudacji Prezydent Wrocławia zauważył też szczególną rolę premiera Bildta w tworzeniu projektu Partnerstwa Wschodniego. – Od lat należy do grona tych europejskich polityków i przywódców, którzy rozumieli znaczenie Europy Środkowej i Wschodniej. Którzy dostrzegali aspiracje narodów tej właśnie, wspomnianej dzisiaj wielokrotnie, wolności pragnących – pragnących bezpieczeństwa i miejsca w demokratycznej wspólnocie Zachodu – powiedział.
Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego przyznawana jest nie tylko za osiągnięcia dyplomatyczne, ale również wpisywanie się laureata w dziedzictwo patrona. Jana Nowaka-Jeziorańskiego i Carla Bildta z pewnością łączy postrzeganie polityki, jako narzędzia do odpowiedzialnego, długofalowego kształtowania przyszłości, a nie realizacji chwilowych celów.
Sam Carl Bildt, odbierając nagrodę, również podkreślił, że wyróżnienie jest dla niego niezwykle ważne z uwagi na postać Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który walczył z determinacją przeciwko potędze nazistowskiej i sowieckiej, na rzecz Polski i Europy, by te mogły same decydować o własnej przyszłości w warunkach wolności.
– Przez dziesięciolecia było to odległe marzenie, ale kiedy sytuacja zaczęła się zmieniać, nie było wątpliwości, że jego idee i praca odegrały ważną rolę w stworzeniu warunków, które umożliwiły powstanie wolnej Polski w demokratycznej Europie – mówił o patronie Nagrody tegoroczny Laureat.
Szwedzki dyplomata mówił też, że najlepszym dowodem dokonanych zmian na rzecz rozwoju Europy jest porównanie tego, jak jeszcze kilka dekad temu wyglądały polskie miasta, a jak wyglądają teraz.
Pamiętam, jak przyjechałem do Warszawy jako bardzo młody człowiek, jeszcze w czasach komunizmu. Było to szare, nudne miasto, pozbawione witalności, zamknięte w sowieckim uścisku, w kraju, który miał głęboką świadomość, że odmówiono mu prawa do kształtowania własnej przyszłości. Kontrast z obecnymi czasami nie mógłby być wyraźniejszy. Czy to w Warszawie, czy tutaj we Wrocławiu, w Gdańsku, Krakowie, Lublinie, czy gdziekolwiek indziej w Polsce, dokąd prowadzą mnie moje podróże, dynamizm i witalność tego kraju wywierają głębokie wrażenie.Carl Bildt, laureat Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego
Były premier Szwecji podkreślił też, że obecnie jednym z najważniejszych wyzwań dla Europy jest dążenie do obrony wolnej Ukrainy.
Obrona Ukrainy dzisiaj, to obrona Europy jutro. To obrona Polski, obrona Szwecji i obrona innych narodów europejskich. Jeśli dziś jakiemuś narodowi odmówi się prawa do przyszłości, jutro tego samego prawa mogą zostać pozbawione inne narody. Lekcja historii nie może zostać zapomniana.Carl Bildt, laureat Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego
Galeria zdjęć
Carl Bildt – dyplomata, dla którego Partnerstwo Wschodnie to coś więcej niż jeden z projektów
Carl Bildt to były premier Szwecji (w latach 1991-1994), który po zakończeniu kariery krajowej zaangażował się w działania na rzecz pokoju w Europie Wschodniej. Od połowy lat 90. pracował na rzecz pokoju na Bałkanach jako mediator, specjalny przedstawiciel Unii Europejskiej, współprzewodniczący konferencji pokojowej w Dayton, wysoki komisarz ds. Bośni i Hercegowiny oraz specjalny wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ.
W latach 2006-2014 był ministrem spraw zagranicznych Szwecji. Wspólnie ze swoim ówczesnym polskim odpowiednikiem Radosławem Sikorskim w 2008 roku zainicjował Partnerstwo Wschodnie, którego celem było zbliżenie krajów Europy Wschodniej (Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi [od 2021 roku członkostwo w projekcie zawieszone], Gruzji, Mołdawii i Ukrainy) z Unią Europejską. Jeszcze przed Majdanem i rosyjską agresją na pełną skalę aktywnie angażował się w sprawy ukraińskie i wspierał tamtejszych polityków. Wojnę w Ukrainie uznał za największy konflikt w Europie od czasów II wojny światowej, który zagraża stabilności naszego kontynentu.
W 2021 roku został specjalnym wysłannikiem Światowej Organizacji Zdrowia ds. akceleratora dostępu do narzędzi walki z COVID-19. Obecnie jest współprzewodniczącym Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (ECFR), członkiem międzynarodowej rady doradczej Council on Foreign Relations (CFR) i rady powierniczej RAND Corporation.
Doradza firmie Wallenberg Investments. Pisze do „Washington Post” i Project Syndicate, jest autorem kilku książek. Odznaczony wieloma wysokimi wyróżnieniami państwowymi, w tym Wielkim Krzyżem Orderu Zasługi RP.
Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego
Nagroda została ustanowiona w 2004 roku przez samego Jana Nowaka-Jeziorańskiego oraz założone z jego inicjatywy w 2001 roku Kolegium Europy Wschodniej i miasto Wrocław, Uniwersytet Wrocławski i Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Zwyczajowo nagroda jest wręczana w okolicach 4 czerwca - w rocznicę częściowo wolnych wyborów do Sejmu i Senatu w 1989 roku.
Kto przyznaje Nagrodę Jana Nowaka-Jeziorańskiego?
Laureata Nagrody co roku wyłania specjalna kapituła, w skład której obecnie wchodzą:
- Jacek Sutryk - prezydent Wrocławia,
- dr Rafał Dutkiewicz – prezydent Wrocławia w latach 2002–2018,
- Laurynas Vaičiūnas - prezes zarządu Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka–Jeziorańskiego,
- dr Łukasz Kamiński – dyrektor Ossolineum,
- Robert Olkiewicz - Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego,
- Jan Malicki - Dyrektor Studium Europy Wschodniej,
- Jerzy Zdrada - historyk, działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL, były poseł oraz wiceminister edukacji narodowej.
Dotychczasowi laureaci Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego
- 2004 – Tadeusz Mazowiecki – pierwszy premier III RP (1989–1991)
- 2005 – George H. W. Bush – 41. prezydent Stanów Zjednoczonych (1989–1993)
- 2006 – Stanisław Szuszkiewicz – pierwszy przewodniczący Rady Najwyższej Białorusi
- 2007 – Jean-Marie Lustiger – kardynał, metropolita Paryża w latach 1981–2005
- 2008 – Siergiej Kowaliow – działacz na rzecz obrony praw człowieka
- 2009 – Václav Havel – ostatni prezydent Czechosłowacji (1989–1992) oraz pierwszy prezydent Czech (1993–2003)
- 2010 – Leszek Balcerowicz – twórca polskiej reformy gospodarczej, minister finansów w latach 1989–1991 i 1997–2000, prezes Narodowego Banku Polskiego w latach 2001–2007
- 2011 – Jerzy Koźmiński – prezes Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności
- 2012 – Valdas Adamkus – prezydent Litwy w latach 1998–2003 i 2004–2009
- 2013 – Instytut Literacki „Kultura” – powołany w 1946 roku w Paryżu przez Jerzego Giedroycia
- 2014 – Zbigniew Brzeziński – w latach 1977–1981 doradca prezydenta Cartera ds. bezpieczeństwa narodowego USA
- 2015 – Tomas Venclova – tłumacz polskiej poezji na język litewski
- 2016 – Borys Gudziak – biskup, twórca Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie
- 2017 – kard. Henryk Gulbinowicz – były metropolita archidiecezji wrocławskiej
- 2018 – Szewach Weiss – były ambasador Izraela w Warszawie, promotor współpracy Polaków i Żydów
- 2019 – Joachim Gauck – prezydent Republiki Federalnej Niemiec w latach 2012–2017
- 2020 – Hanna Suchocka – w latach 1992–1993 Prezes Rady Ministrów, w latach 1997–2000 minister sprawiedliwości i prokurator generalny, w latach 2001–2013 ambasador RP przy Stolicy Apostolskiej oraz Zakonie Maltańskim
- 2021 – Swietłana Cichanouska, Maryja Kalesnikawa i Wołha Kawalkowa – walczące o demokratyczne standardy na Białorusi
- 2022 – Międzynarodowe Stowarzyszenie Historyczno-Oświatowe, Dobroczynne i Obrony Praw Człowieka „Memoriał”
- 2023 – Andrij Deszczyca – Ambasador Ukrainy w Polsce w latach 2014–2022
- 2024 – Javier Solana – Hiszpański polityk, były sekretarz generalny NATO, były wysoki przedstawiciel do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz sekretarz generalny Rady Unii Europejskiej
- 2025 – Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.
