Za półpasiec odpowiada ten sam wirus, który wywołuje ospę wietrzną. Po przechorowaniu ospy nie znika on z organizmu, lecz pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych. Po latach może się ponownie uaktywnić. Sprzyja temu przede wszystkim wiek, ale także osłabienie odporności, choroby przewlekłe i niektóre terapie, np. leczenie immunosupresyjne lub biologiczne.
Eksperci są zgodni. Półpasiec zdarza się w każdym wieku, nawet u niemowląt i dzieci, które miały kontakt z wirusem ospy wietrznej, czasem jeszcze w życiu płodowym. Nie jest więc wyłącznie chorobą seniorów.
Półpasiec - objawy
Dla pacjenta najważniejsze jest to, by nie przegapić pierwszych sygnałów. Dolegliwości często zaczynają się od bólu, pieczenia, mrowienia albo przeczulicy skóry. Dopiero później mogą pojawić się zmiany skórne. Zdarza się też, że objawy są na tyle nietypowe, iż pacjent szuka przyczyny w kręgosłupie, uchu, oku albo zębach.
Półpasiec może wystąpić bez typowej wysypki albo z objawami, które mylą pacjenta i lekarza. Charakterystyczny bywa ból o nietypowej lokalizacji: pod żebrem, na twarzy, w uchu, w obrębie języka czy oka. Jego przyczyną może być reaktywacja wirusa w nerwiewyjaśnia prof. Andrzej Kübler, specjalista anestezjologii, intensywnej terapii i medycyny paliatywnej.
Szczególnie pilnej konsultacji wymagają dolegliwości w obrębie twarzy. Zajęcie oka może zagrażać widzeniu, a postać uszna wiązać się z porażeniem nerwu twarzowego. Choroby nie warto bagatelizować także dlatego, że jej najcięższym następstwem bywa neuralgia popółpaścowa – przewlekły ból neuropatyczny po ustąpieniu zmian skórnych.
Pacjenci opisują taki ból jako pieczenie, rażenie prądem, kłucie albo nadwrażliwość na dotyk, temperaturę czy kontakt ubrania ze skórą. Potrafi on odbierać sen, samodzielność i poczucie bezpieczeństwa. Nie zawsze ustępuje po standardowych środkach przeciwbólowych, bo ból neuropatyczny wymaga specjalistycznego podejścia. U części chorych konieczne jest także wsparcie rehabilitacyjne lub psychologiczne.
Przy jednostronnym, piekącym bólu, przeczulicy lub pęcherzykowych zmianach skórnych najlepiej szybko skontaktować się z lekarzem. Wczesne rozpoznanie, leczenie przeciwwirusowe i właściwe leczenie bólu mogą ograniczyć ryzyko powikłań. Dostępna jest także profilaktyka w postaci szczepienia przeciw półpaścowi.
Więcej na ten temat można dowiedzieć się z podcastu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu „Na zdrowy rozum”.
Półpasiec. Trzy pytania do eksperta
Czy półpasiec może wystąpić u młodej osoby?
Prof. Leszek Szenbron, pediatra, specjalista chorób zakaźnych i wakcynolog z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu: Tak. Półpasiec zdarza się w każdym wieku, także u dzieci, jeśli wcześniej miały kontakt z wirusem ospy wietrznej. Ryzyko zachorowania rośnie jednak wraz z wiekiem oraz przy osłabieniu odporności.
Czy osoba, która nie chorowała na ospę wietrzną, może zachorować na półpasiec?
Półpasiec jest następstwem wcześniejszego kontaktu z wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Jeśli ktoś rzeczywiście nigdy nie miał kontaktu z tym wirusem, nie zachoruje na półpasiec. Problem w tym, że nie każdy pamięta lub wie, że przeszedł ospę.
Po co szczepienie, skoro organizm ma już przeciwciała po ospie lub półpaścu?
Naturalne przeciwciała nie oznaczają pełnej ochrony. W przypadku wirusa ospy wietrznej i półpaśca bardzo ważna jest odporność komórkowa. Szczepienie ma ją pobudzić i zmniejszyć ryzyko zachorowania oraz ciężkich powikłań, w tym neuralgii popółpaścowej.
7 mitów kontra 7 faktów dot. półpaśca
Przychodzi pacjent do lekarza... z półpaścem
Mit: Półpasiec dotyczy tylko seniorów.
Fakt: Ryzyko rośnie z wiekiem, ale choroba może wystąpić także u młodszych dorosłych i dzieci.
Mit: Jeśli nie pamiętam ospy, nie grozi mi półpasiec.
Fakt: Ospa mogła przebiegać łagodnie albo nierozpoznanie. Po kontakcie z wirusem może on pozostać uśpiony w organizmie.
Mit: Półpasiec zawsze pojawia się „powyżej pasa”.
Fakt: Objawy mogą dotyczyć m.in. twarzy, oka, ucha, języka, tułowia lub okolicy żeber.
Mit: Bez wysypki nie ma półpaśca.
Fakt: Ból, pieczenie i przeczulica mogą pojawić się przed zmianami skórnymi, a czasem dominują w obrazie choroby.
Mit: Półpasiec można wyleczyć domowymi sposobami.
Fakt: Domowe sposoby mogą łagodzić dyskomfort, ale nie zastąpią konsultacji lekarskiej, zwłaszcza przy bólu oka, ucha lub twarzy.
Mit: Najgorszym objawem półpaśca jest wysypka.
Fakt: Najcięższym problemem może być neuralgia popółpaścowa, czyli przewlekły ból po ustąpieniu zmian skórnych.
Mit: Po przechorowaniu półpaśca problem już nie wraca.
Fakt: Przebycie choroby nie oznacza pełnej ochrony. O profilaktykę, w tym szczepienie, warto zapytać lekarza.
| Materiał powstał we współpracy z Uniwersytetem Medycznym we Wrocławiu (UMW)w ramach kampanii społecznej „Zdrowiej wiedzieć”. Celem kampanii UMW jest walka z dezinformacją medyczną i promowanie rzetelnej wiedzy naukowej. |
