Przystanek Dominikańska: inauguracja renowacji zabytkowego refektarza

Dominikanie, obchodzący w tym roku 800-lecie zakonu we Wrocławiu, zainaugurowali 6 sierpnia projekt Przystanek Dominikańska polegający na kompleksowej konserwacji i renowacji Starego Refektarza, czyli dawnej jadalni z zachowanym wystrojem barokowym (Plac Dominikański 2).

Towarzyszy nam dziś niesamowita radość. Z dwóch powodów. Po pierwsze świętujemy rok jubileuszowy obecności naszych braci przy tym wrocławskim kościele. Po drugie otrzymaliśmy niezwykłą dotację, aby refektarz zajaśniał blaskiem. Nie tylko jako perła architektury, ale też jako miejsce spotkań człowieka z kulturą, edukacją i przede wszystkim z drugim człowiekiem, co jest zgodne z ideą naszego zakonu.

ojciec Andrzej Kuśmierski - przeor Klasztoru Dominikanów we Wrocławiu

Za prawie 19 milionów złotych

Pozyskana z Unii Europejskiej dotacja (z programu FEnIKS) to ponad 14,6 miliona złotych, zaś całkowity koszt inwestycji – wspieranej m.in. przez miasto Wrocław, przyjaciół parafii, dobroczyńców i darczyńców – opiewa na ponad 18,7 mln zł.

Chcemy, by po wszystkim był to nie tylko pięknie odrestaurowany zabytek, lecz także miejsce otwarte i pełne życia. Chcemy, żeby służyło ludziom. Uważam, że refektarz jest jednym z najważniejszych miejsc historycznych we Wrocławiu, które opowiada lepiej niż książka. Jest też świetnym przykładem, czym powinny być inwestycje w kulturę. Bardzo się cieszę, że to robimy.

Marta Cienkowska - minister kultury i dziedzictwa narodowego

Pani minister podkreśliła bardzo mocną determinację, jaką wykazali się dominikanie w staraniach o możliwość realizacji Przystanku Dominikańska. - Nazwa projektu wzięła się stąd, że to miejsce znajduje się mniej więcej w połowie trasy pomiędzy Rynkiem a Muzeum Narodowym i Panoramą Racławicką, więc refektarz ma być przystankiem na tej drodze. A kiedyś tu przebiegała ulica Dominikańska - wyjaśnił ojciec Marcin Dyjak.

W nowym Starym Refektarzu

Dzięki pracom konserwatorskim i budowlanym, które muszą być przeprowadzone zarówno w środku, jak i na zewnątrz, w refektarzu stworzą cyfrową ekspozycję stałą opowiadającą o historii tego miejsca.

Oprócz tego w zabytkowej jadalni organizowane będą koncerty, wystawy czasowe, warsztaty i wykłady. W planach jest współpraca z organizacjami z innych miast lub krajów, takich jak:

• Ormiańsko-Polski Komitet Społeczny,
• Lwowska Narodowa Akademia Sztuk Pięknych,
• Dominikańska 8 w Pradze – to wspólnota opiekująca się w stolicy Czech podobnym refektarzem.

Dominikanie przy organizacji życia i wydarzeń planują współpracować również z wrocławskimi instytucjami kultury m.in. z Narodowym Forum Muzyki, Ossolineum i Państwową Szkołą Muzyczną II stopnia im. R. Bukowskiego.

Na zewnątrz do zabezpieczenia przed wilgocią są fundamenty, zaś do zagospodarowania jest np. Skwer Ormiański.

W środku w ramach prac budowlanych i konserwatorskich trzeba przywrócić dawny układ pomieszczeń, odnowić okna i odrestaurować bogate dekoracje rzeźbiarskie, malarskie i sztukatorskie. Barokowy wystrój pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku.

Spośród wielu wyróżnia się marmurowe lavabo, czyli ozdobna umywalnia, a także krucyfiks i spoczywająca pod nim kobieca postać trzymająca czaszkę. Prawdopodobnie jest to Maria Magdalena jako pokutnica albo Ewa z głową Adama. Szale przechylają się ku tej drugiej teorii, bowiem wierzono kiedyś, że na Golgocie, w miejscu ukrzyżowania Chrystusa, pochowano Adama – praojca człowieka. W ikonografii ponoć nierzadko ukazywano krucyfiks w zestawieniu z jego czaszką.

Na pilastrach ściennych są płaskorzeźby przedstawiające apostołów. - To moim zdaniem bardzo wartościowy akcent, bo pokazuje inne podejście artystów do przestawienia ostatniej wieczerzy. Jak tutaj zasiadano do stołu, to biesiadnicy mieli wokół tych apostołów. Wiele takich pięknych znaczeń symbolicznych ma to miejsce - twierdzi ojciec Marcin Dyjak.

Odrestaurowywanie refektarza przewidywane jest na trzy lata, czyli powinno skończyć się w 2029 roku.

Dzięki pieniądzom unijnym i krajowym odzyska dawny blask, stając się miejscem dialogu, inspirujących spotkań i wspólnoty. Cytując jeden z psalmów: jeżeli Pan domu nie zbuduje, na próżno się trudzą ci, którzy go wznoszą. Mam nadzieję, że spotkamy się tu za trzy lata.

Joanna Sterzyńska-Lindberg, dyrektor Przedstawicielstwa Regionalnego Komisji Europejskiej we Wrocławiu

Na uroczystej inauguracji projektu Przystanek Dominikańska był m.in. wiceprezydent miasta, Mateusz Żak.

Historia pokazała, że Wrocław, miasto splatających się kultur, potrafi przenosić góry. Chciałbym podziękować ojcom dominikanom za to, że przez te setki lat budowali mosty pomiędzy ludźmi, którzy tu tak często się zmieniali. Wrocław to miasto otwarte na każdego, tu każdy znajdzie swój dom

Mateusz Żak, wiceprezydent Wrocławia.

W barokowej jadalni dziś i kiedyś

Dziś Stary Refektarz to największa sala duszpasterska przy klasztorze dominikanów. Korzystają z niej studenci Duszpasterstwa Akademickiego Dominik i narzeczeni uczęszczający na katechezy przedmałżeńskie. W sali organizowane są wykłady filozoficzne i teologiczne, koncerty muzyki kameralnej, panele dyskusyjne, bankiety czy kiermasze.

Jadalnia to jedyna pozostałość po dawnym klasztorze, który od średniowiecza stał na tyłach kościoła św. Wojciecha. Klasztor, założony w 1226 roku przez bł. Czesława, działał nieprzerwanie aż do pruskiej kasaty z 1810 roku. Dominikanie zniknęli z Wrocławia na 140 lat.

Podczas rozbiórki władze miasta zdecydowały o zachowaniu tylko refektarza z powodu jego wystroju. Budynek włączyli do kompleksu powstającej wtedy poczty paczkowej. Wojnę jadalnia przetrwała w stanie nienaruszonym, w przeciwieństwie do innych części poczty.

W 1951 roku ocalały refektarz został oddany powracającym do miasta dominikanom.