Najważniejsze informacje (kliknij, aby przejść)
Miejsce, które wykracza poza farmację
Zlokalizowane jest w samym centrum miasta w Kamienicy Pod Złotym Orłem przy ulicy Kurzy Targ 4. To jeden z najstarszych w Europie oryginalnych obiektów architektonicznych pełniących funkcję użytkową związaną z historią aptekarstwa i farmacji. Muzeum stanowi część Uniwersytetu Medycznego, i – podobnie jak inne muzea uczelniane – realizuje cele oraz zadania związane z pracą uczelni.
Jest jednak otwarte dla zwiedzających.
Wybór miejsca nie był przypadkowy, bowiem w tej właśnie kamienicy znajdowała się apteka wraz z domem aptekarza od połowy XIII w. po połowę XX w.
Garść historii
Pierwszym właścicielem apteki, a raczej początkowo kramu aptecznego, był mistrz Mikołaj, który przybył z Jawora, gdzie miał już aptekę. Pierwsza wzmianka z ksiąg podatkowych pochodzi z 1286 r., zatem można aptekę przy Kurzym Targu uznać za jedną z najstarszych w mieście.
Nazwa apteki kilkukrotnie się zmieniała, m.in. nosiła nazwę Apteki Targu Wiankowego, Apteki pod Podwójnym Złotym Orłem czy Apteki pod Orłem. Apteka pod tym adresem funkcjonowała nieprzerwanie do 1951 r., czyli do momentu upaństwowienia aptek w Polsce.
Do 1981 r. obiekt pełnił różne funkcje niezwiązane z farmacją i stopniowo podlegał dewastacji. Dopiero nowy właściciel, którym stała się Akademia Medyczna we Wrocławiu, dokonał rewitalizacji budynku, co pozwoliło na kontynuację aptekarskich tradycji w nowej formie.
Początki Muzeum
Pomysł utworzenia Muzeum Farmacji we Wrocławiu pojawił się w latach 60. XX w., ale na swoją realizację musiał czekać do 1982 r., kiedy to przekazano kamienicę przy Kurzym Targu 4 na użytkowanie Akademii Medycznej we Wrocławiu.
Decyzja władz miejskich wynikała z opinii konserwatora wojewódzkiego, według którego było to znakomite miejsce na utworzenie Muzeum Aptekarstwa. Do 1991 r. prace remontowe i konserwatorskie pod nadzorem Konserwatora Wojewódzkiego prowadzono ze środków pochodzących z Ministerstwa Kultury i Sztuki. W tym też roku Akademia Medyczna we Wrocławiu została oficjalnym właścicielem kamienicy i przez kolejne lata władze dziekańskie Wydziału Farmaceutycznego konsekwentnie dążyły do odbudowy obiektu i powołania w nim Muzeum.
W okresie od 1991-2006 trwały prace remontowe, w wyniku których wykonano renowację drewnianych stropów, kamienicę przykryto nowym dachem, wstawiono ścianki działowe i zainstalowano ogrzewanie. Z tyłu kamienicy został dokupiony teren, co pozwoliło na dobudowanie klatki schodowej o parametrach klatki ewakuacyjnej. W 2006 r. prace zostały przerwane z powodu braku środków finansowych na dokończenie inwestycji.
Dom Śląskiego Aptekarza
W 2010 r. w wyniku starań ówczesnych władz Akademii Medycznej, szczególnie Dziekanów Wydziału Farmaceutycznego, Uczelnia uzyskała 6,6 mln złotych dofinansowania na realizację projektu ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego na lata 2007-2013 pod nazwą „Dom Śląskiego Aptekarza” ze środków Unii Europejskiej.
Projekt zakładał rewitalizację kamienicy i dostosowanie pomieszczeń na potrzeby Muzeum Aptekarstwa oraz placówki naukowo-dydaktycznej Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu.
Celem prac rewitalizacyjnych było przywrócenie pierwotnego wyglądu kamienicy oraz zaadaptowanie jej pomieszczeń na potrzeby Muzeum Farmacji z licznymi salami ekspozycyjnymi prezentującymi historię aptekarstwa na Dolnym Śląsku oraz utworzenie zaplecza dydaktyczno-naukowego.
Odtworzono przede wszystkim zachowany i dominujący styl renesansowy z elementami stylu klasycystycznego, natomiast pozostałości gotyku znajdują się w piwnicach. Estetykę wnętrz podkreślają liczne zachowane detale, atrakcyjne oszklone patio, budynek cechuje też wygodny rozkład pomieszczeń. Zmianie uległa fasada budynku, ponieważ zrezygnowano z witryny, oraz przywrócono do świetności herb apteki z dwugłowym orłem.
Budynek został przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych ruchowo, m.in. utworzono podjazdy i pochylnie, zainstalowano dźwig osobowy itp.
17 listopada 2011 r. nastąpiło uroczyste otwarcie.
Jak powstawała kolekcja?
Muzeum Farmacji zaczęło gromadzić swoje zbiory już na etapie powstawania samej idei jego utworzenia. Od początku miało opowiadać o historii nauki, ze szczególnym uwzględnieniem medycyny i farmacji. Sposób prezentacji eksponatów nawiązuje nie tylko do układu pomieszczeń, lecz także do historii Dolnego Śląska oraz rozwoju nauki i przemysłu w regionie. Dzięki temu muzealna ekspozycja ma własny, niepowtarzalny charakter.
Ponad 75% zbiorów stanowią zabytki pochodzące z Dolnego Śląska, głównie z XIX i XX wieku. Można tu zobaczyć m.in.: drewniane szafy do przechowywania surowców aptecznych z końca XVIII wieku, szkandelę, czyli naczynie służące do ogrzewania łóżka, a także miedziane i cynowe termofory. Wśród najstarszych eksponatów znajdują się również cenne starodruki, w tym Dispensatorium Pharmacorum Valeriusa Cordusa z 1546 roku – jedna z najstarszych europejskich farmakopei.
Początkowo kolekcję tworzyły przedmioty zgromadzone przez zespół organizujący muzeum, a następnie przez pracowników Zakładu Historii Medycyny i Farmacji Akademii Medycznej we Wrocławiu, działających pod kierunkiem prof. Bożeny Płonki-Syroki i dr. Andrzeja Syroki. Wśród eksponatów znalazły się m.in.: wagi, szkło apteczne, naczynia do przechowywania surowców i leków, urządzenia do produkcji tabletek oraz XIX-wieczne meble apteczne. Z czasem zbiory wzbogaciły się o przedmioty przekazywane przez różne wydziały Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Ważnym źródłem nowych eksponatów są także prywatni darczyńcy. Wiele przedmiotów pochodzi z likwidowanych aptek na Dolnym Śląsku. To dzięki nim muzeum pozyskało kolejne pojemniki, wagi i narzędzia apteczne, a także dokumenty związane z prowadzeniem aptek, dyplomy i księgi leków. Jednym z ciekawszych obiektów jest the show globe – ozdobna kula umieszczana niegdyś w witrynach aptek, która pomagała rozpoznać ich przeznaczenie.
Ekspozycję uzupełniają również przedmioty pokazujące rozwój nauk medycznych i przyrodniczych. Są wśród nich zdjęcia mikroskopowe bakterii i grzybów oraz specjalistyczna aparatura wykorzystywana w badaniach naukowych. Przykładem jest sztuczne jelito, które pozwala odtworzyć warunki, w jakich leki znajdują się w ludzkim organizmie. Dzięki takim eksponatom można nie tylko poznać historię farmacji, lecz także lepiej zrozumieć, jak działają współczesne badania nad lekami.
Co zobaczymy w Muzeum?
Wykorzystując charakter i strukturę budynku w gotyckich piwnicach zostało utworzone kilka ekspozycji. Na najniższym poziomie znajduje się odtworzone laboratorium apteczne, nawiązujące swoim wystrojem i wyglądem do pracowni alchemicznej. Zaaranżowano pomieszczenie laboratoryjne, wykorzystując sprzęt, który mógł być używany w poprzednich epokach by wskazać na stan poziomu techniki laboratoryjnej stosowanej w dawnych wiekach.
Całość wzbogacono prezentacją surowców roślinnych, mineralnych, zwierzęcych i ludzkich oraz ceramicznymi, szklanymi czy drewnianymi naczyniami.
W kolejnych pomieszczeniach umieszczono sprzęt służący do obróbki surowców roślinnych i mineralnych, wykorzystywanych do wyrobu maści, kremów, tabletek itp. Znajduje się tam kolekcja młynów z XIX i XX w., a także elektryczne wyciskarki, duże prasy i sieczkarnia. Ponadto znajdują się tam również tabletkarki, juniorki do mechanicznej selekcji tabletek i mechaniczne pigularki.
Głównym pomieszczeniem na parterze jest sala ekspedycyjna zwieńczona stropem w stylu gotyckim i zachowaną częściowo polichromią z motywem roślinnym. Głównym atutem sali są meble z pierwszej połowy XIX w.
Na pierwszym piętrze odtworzony został gabinet właściciela apteki, w którym znajduje się w centralnym miejscu okrągły otwór. Prawdopodobnie stanowił on element komunikacji i nasłuchu z apteką znajdującą się na parterze. Cennym elementem wystroju są zachowane modrzewiowe stropy i kolumny przyokienne z przełomu XVI i XVII wieku.
W takim otoczeniu eksponowana jest kolekcja wag aptecznych, od wag palcowych, po laboratoryjne szafkowe oraz dawne utensylia apteczne, m.in.:
- szpatuły,
- miarki,
- odważniki,
- ściskacze do korków,
- moździerze,
- palniki,
- tabletkarki i pigulnice.
Osobną ekspozycję stanowi zbiór naczyń ceramicznych.
Na pierwszym piętrze znajdują się ekspozycje edukacyjne, prezentujące surowce naturalne, roślinne i odzwierzęce, oraz opiaty i środki narkotyczne naturalnego pochodzenia. To tu znajdziemy odtworzony przez badaczy Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu słynny Teriak – stosowany od starożytności aż do końca XVIII wieku (a nawet dłużej), który miał służyć jako uniwersalne panaceum na wszelkie zarazy.
Drugie piętro przeznaczone jest na prezentację urządzeń służących do produkcji i badania środków farmakologicznych oraz urządzeń służących analityce medycznej. Całość wzbogacona jest ekspozycją szkła laboratoryjnego czy narzędzi chirurgicznych.
Muzeum posiada kolekcję różnorodnych leków krajowych z okresu od poł. XIX w. po poł. XX w. Część preparatów stanowią leki recepturowe pochodzące z aptek we Wrocławiu, ze Lwowa czy Wilna.
Dopełnieniem zbiorów jest znajdujący się na trzecim piętrze zbiór rycin wykonanych w Turcji zainspirowanych oryginalnymi średniowiecznymi inkunabułami medycznymi. Przedstawia on wkład medycyny arabskiej i islamskiej w rozwój medycyny europejskiej.
Ponadto Muzeum posiada bibliotekę naukową, w której znajdują się starodruki, farmakopee, podręczniki do nauki różnych dziedzin farmacji i medycyny, czasopisma fachowe oraz prace naukowe.
Działalność naukowo-dydaktyczna
Muzeum wyposażone zostało w niewielką salę wykładową, w której odbywają się wykłady, warsztaty, konferencje i innego rodzaju spotkania o charakterze naukowym i edukacyjnym. Niemal wszystkie wydarzenia związane są z historią farmacji i medycyny. Część z tych zajęć prowadzą studenci, a Muzeum regularnie uczestniczy w Dolnośląskim Festiwalu Nauki.
Dostępność
- Muzeum otwarte jest od wtorku do piątku w godzinach 10.00-18.00, a zwiedzanie rozpoczyna się o pełnych godzinach z wyjątkiem pierwszego wejścia o godz. 10.20 (ostatnie o 17.00).
- Zwiedzanie muzeum jest darmowe.
- Budynek jest przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową.
- Wszystkie informacje znajdują się na stronie Muzeum.
Wrocław Na Szlaku Dziedzictwa Akademickiego
Chcesz dowiedzieć się więcej o muzeach uczelnianych we Wrocławiu?
Na stronie Visit Wrocław możesz pobrać ulotkę z opisanymi wszystkimi dwunastoma instytucjami.
Przygotowano na podstawie tekstu dr hab. Edyty Izabeli Rudolf.
Źródło: Muzeum Farmacji Uniwersytetu Medycznego
