Skarby natury ukryte w Muzeum Przyrodniczym Uniwersytetu Wrocławskiego | UCZELNIANE MUZEA

Jak to wszystko się zaczęło?

Historia Muzeum Przyrodniczego sięga 1814 r., kiedy to powołano Muzeum Zoologiczne Uniwersytetu Wrocławskiego, a dosłownie kilka lat później Herbarium Horti Botanici Vratislaviensis – czyli zalążek muzeum botanicznego. Obie instytucje działały niezależnie przez niemal 150 lat.

W 1888 r. zbiory botaniczne – funkcjonujące jeszcze jako dwie osobne instytucje tj. Muzeum Botaniczne oraz Muzeum Ogrodu Botanicznego i Zielnika – doczekały się siedziby przy ul. Kanonii 8, a na początku XX w. władze Uniwersytetu podjęły decyzje o budowie bardzo nowoczesnego jak na owe czasy budynku na potrzeby Muzeum Zoologicznego przy dzisiejszej ul. Sienkiewicza 21, który ukończony został w 1904 r.

W tym czasie kolekcje bardzo mocno się rozwijały dzięki staraniom tak wybitnych postaci, jak m.in. zoologowie Adolf Grube, Benedykt Dybowski czy botanik i paleontolog Heinrich R. Göppert. Wiemy, że tylko (scalone w 1914 r.) oba muzea botaniczne liczyły ponad pół miliona arkuszy zielnikowych.

II wojna światowa przyniosła katastrofalne wręcz skutki dla instytucji. Pomimo tytanicznej pracy opiekunów kolekcji oraz próby zabezpieczania i wywiezienia części zbiorów od ogłoszenia „Festung Breslau”, czyli od sierpnia 1944 r., ogromna część kolekcji uległa zniszczeniu. Budynek przy ul. Sienkiewicza oraz Ogród Botaniczny były stanowiskami artylerii niemieckiej, które pod koniec wojny zostały zbombardowane. Po zdobyciu miasta wojska radzieckie dodatkowo celowo niszczyły eksponaty, a alkohol konserwujący okazy wypijały. Również wywiezione w celu zabezpieczenia zbiory w dużej części nie zachowały się m.in. ogromna część zielnika (Herbarium Generale), która spłonęła razem z kościołem garnizonowym w Oleśnicy, w którym została ukryta. Ferdinand Pax Jr., który do końca wojny sprawował funkcję dyrektora Muzeum Zoologicznego, jeszcze do marca 1946 r. przebywał we Wrocławiu, próbując odzyskać i uporządkować kolekcję. Wg jego szacunków zniszczenia w zakresie kolekcji naukowej wyniosły 50%, a w zakresie wystaw aż 90%.

Polscy naukowcy, którzy przybyli w 1945 r. do Wrocławia nie zastali jednak katalogów, które pomogłyby w realnym szacowaniu strat wojennych. Ponadto priorytetem dla władzy Uniwersytetu było jak najszybsze uruchomienie działalności dydaktycznej, a kolekcja muzealna miała służyć przede wszystkim jako materiał pomocniczy do zajęć.

Dopiero 1963 r. kiedy funkcję dyrektora Muzeum Zoologicznego powierzono Władysławowi Rydzewskiemu instytucja zaczęła powracać do dawnej świetności. Dzięki jego pracy i wcześniejszemu doświadczeniu muzeum zmodernizowano i otwarto pierwsze wystawy. Doprowadził także do zjednoczenia zbiorów botanicznych i zoologicznych, aby w 1974 r. utworzyć Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu Wrocławskiego. W czasie kolejnych dziesięcioleci kolekcje znacznie się rozrosły, głównie dzięki gromadzeniu zbiorów naukowych przez pracowników muzeum, ale też dzięki darowiznom instytucji i indywidualnych naukowców.

Mieszkańcy znają Muzeum przede wszystkim z naszej wystawy. Podejrzewam, że każdy, kto uczył się we Wrocławiu, odwiedził nas na jakimś etapie swojej edukacji. Równorzędną częścią naszej działalności i tożsamości jest jednak nauka. Bardzo cenimy zajęcia z przedszkolakami i uczniami, chętnie dzielimy się wiedzą, ale jako jednostka Uniwersytetu prowadzimy także badania naukowe. To równie ważna część naszej misji i codziennej pracy.

dr Jacek Stefaniak, zastępca dyrektora Muzeum Przyrodniczego UWr

Jakie kolekcje zobaczymy w Muzeum?

Na powierzchni 745 m² zorganizowano cztery wystawy stałe.

• Świat roślin – gdzie zaprezentowano 500 gatunków roślin ze wszystkich rejonów geograficznych. Zobaczymy tam ogromną różnorodność świata roślinnego od glonów, przez grzyby, porosty, mszaki czy rośliny nagozalążkowe i okrytozalążkowe.

• Układ kostny kręgowców – znajdziemy tam 66 kompletnych szkieletów, które doskonale ilustrują zależność między budową a funkcjonowaniem szkieletu. Prezentowane są m.in. szkielety narwala, słonia czy anakondy. W tej sali znajduje się także jeden z najcenniejszych eksponatów – kompletny szkielet wymarłego jelenia olbrzymiego.

• Owady i człowiek – pomyślana jest jako prezentacja relacji i zależności człowieka i owadów. Obejrzymy tam m.in. przykłady największych i najmniejszych owadów, wspaniale ubarwionych motyli, czy najgroźniejszych „szkodników”.

• Świat zwierząt – mieści się w największej sali. W centrum umieszczono jedyny w Polsce 15-metrowy szkielet płetwala błękitnego, czyli największego ssaka. Otacza go ponad 1,5 tysiąca eksponatów – od gąbek i koralowców do ssaków naczelnych. Tylko sama kolekcja ptaków liczy ok. 500 gatunków! Niektóre z nich pamiętają jeszcze czasy przedwojenne, a część to spreparowane zmarłe zwierzęta z wrocławskiego Ogrodu Zoologicznego.

Gatunki wymarłe i okazy typowe

To bodaj najcenniejsze elementy kolekcji muzealnej. Wśród zwierząt wymarłych zobaczymy m.in. dermoplasty alki olbrzymiej czy wilkowora tasmańskiego oraz jego czaszkę, czaszkę tura oraz wspomniany już kompletny szkielet jelenia olbrzymiego.

Jednak najcenniejszymi elementami każdego muzeum przyrodniczego są tzw. okazy typowe umieszczone w „czerwonych słoiczkach”. Nie są one jednak eksponowane – nie wyglądają może spektakularnie, ale ich wartość jest bezcenna. 

„Czerwone słoiczki” to biologiczne odpowiedniki słynnych „wzorców z Sèvres”. Znajdują się w nich okazy typowe, czyli organizmy, na podstawie których opisano poszczególne gatunki. To bezcenne punkty odniesienia dla nauki i fundament współczesnej taksonomii. Nasze muzeum przechowuje ponad 11 tysięcy takich okazów, co pokazuje zarówno skalę i znaczenie kolekcji, jak i zaufanie badaczy, którzy powierzają nam swoje najważniejsze odkrycia.

dr Jacek Stefaniak, zastępca dyrektora Muzeum Przyrodniczego UWr

W Polsce to drugi największy okazów typowych zwierząt po Muzeum i Instytucie Zoologii PAN w Warszawie.

Liczba wszystkich okazów przechowywanych w Muzeum Przyrodniczym UWr nie jest dokładnie znana. Szacuje się ją na liczbę ok. 3 milionów okazów roślin, grzybów i zwierząt.

Budynek przy ul. H. Sienkiewicza 21

Warty uwagi jest również sam budynek Muzeum. Należy podkreślić, że od początku został zaprojektowany, aby pełnić rolę muzeum przez Georga Thüra oraz Ludwiga Burgemeistra. Elewacje pokryte są okładziną ceglaną, a dekoracje wykonano z piaskowca. Całość utrzymana jest w stylu późnego historyzmu z elementami secesji.

Forma budynku została dokładnie przemyślana – wysokie okna miały dawać dużo naturalnego światła w salach wystawowych, zaprojektowano także m.in. ogromną 2-kondygnacyjną salę wystawową otoczoną dwiema żeliwnymi galeriami. Niestety jej część uległa zniszczeniu w czasie II wojny światowej i obecnie jest niższa, a część okien zamurowano. Warty uwagi jest także sam wystrój oraz przemyślany program ikonograficzny – bogato zdobione polichromie i dekoracje częściowo odkryto i wyeksponowano podczas ostatniego remontu. Zwracają uwagę detale, jak boazerie, balustrady czy ozdobne stropy, a także kapitele w salach wystawowych, nawiązujące do tematyki wystaw.

Zwiedzanie Muzeum

Godziny zwiedzania wystaw:

• poniedziałek: nieczynne
• wtorek – piątek: 9.00-16.30
• sobota – niedziela: 10.00-17.30

Bilety można kupić na miejscu w kasie w cenie:

• bilet ulgowy – 14 zł
• bilet normalny – 18 zł
• bilet rodzinny – 40 zł

Wszystkie szczegóły dotyczące wystaw i zwiedzenia dostępne są na stronie Muzeum.

Wrocław Na Szlaku Dziedzictwa Akademickiego

Chcesz dowiedzieć się więcej o muzeach uczelnianych we Wrocławiu?

Na stronie Visit Wrocław możesz pobrać ulotkę z opisanymi wszystkimi dwunastoma instytucjami.