Muzyka dworu Wazów

Muzyka dworu Wazów

Czas panowania królów ze szwedzkiej dynastii Wazów w Polsce, zwłaszcza Zygmunta III i Władysława IV, to jeden z najważniejszych i najbardziej fascynujących okresów w historii polskiej muzyki. Pierwsza połowa XVII wieku była okresem sprowadzania nad Wisłę znamienitych artystów zagranicznych oraz rozwijania gatunków reprezentujących najnowsze nurty muzyki europejskiej, w tym opery. Kompozycje związane z dworem Wazów zaprezentuje Wrocław Baroque Ensemble pod dyrekcją Andrzeja Kosendiaka.

Kapela królewska i włoscy mistrzowie

Już w 1595 roku, za panowania pierwszego z Wazów, na dworze powstała pokaźnych rozmiarów kapela. Muzycy często pochodzili z Włoch, kolebki wielu nowatorskich kierunków w kulturze europejskiej. Misję pozyskania artystów powierzono Krzysztofowi Kochanowskiemu, bratankowi słynnego poety. Największy wpływ na funkcjonowanie zespołu i styl wykonywanych utworów mieli kapelmistrzowie z Rzymu, tacy jak Marco Scacchi, pracujący na tym stanowisku od 1633 roku.

Dworscy artyści wywodzili się z różnych regionów Półwyspu Apenińskiego. Z Lombardii przybyli m.in. Tarquinio Merula i Giulio Osculati. Zatrudniani muzycy nie ograniczali się wyłącznie do występów – nauczali również adeptów swojego fachu, zarówno z Włoch, jak i z Rzeczypospolitej. Towarzysząc królewskiej świcie w podróżach, kształtowali gusta muzyczne w różnych ośrodkach Polski, zarówno w muzyce świeckiej, jak i sakralnej.

Polscy muzycy i kapelmistrzowie

Za rozwój muzyki w Polsce odpowiadali także rodzimi artyści. Od 1632 roku królewskim muzykiem był Marcin Mielczewski, który kilkanaście lat później został kapelmistrzem Karola Ferdynanda Wazy, biskupa wrocławskiego i płockiego, brata Władysława IV. Zachowany dorobek Mielczewskiego pozwala ocenić, że pod patronatem biskupa przeżywał okres największego rozkwitu.

Ulubionym muzykiem Zygmunta III był także pochodzący z Warki skrzypek Adam Jarzębski, autor zbioru Canzoni e concerti – najważniejszego polskiego zabytku muzyki instrumentalnej. Jarzębski, w roli wicekapelmistrza, wymieniał Bartłomieja Pękiela, organistę i wszechstronnego kompozytora, związanego z Warszawą i Krakowem, który służył ostatniemu z Wazów – Janowi Kazimierzowi i jego żonie Ludwice Marii Gonzadze.

Działalność artystów tej rangi przerwał potop szwedzki. Kultura muzyczna w Polsce podupadła, czekając na odrodzenie dopiero w kolejnym stuleciu, za panowania Sasów i Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Program

• B. Pękiel – Canon a 6: Tres canones simul cantantur

• A. Pacelli – Veni sponsa Christi ze zbioru Sacrae cantiones (1608)

• G. Osculati – Non potest arbor bona ze zbioru Promptuarii musici Abrahama Schadaeusa (1611–1617)

• B. Pękiel – Canon a 6: Aliud. Sex vocibus

• F. Lilius – Exultabit cor meum

• G.F. Anerio – Ut audivit

• B. Pękiel – Canon a 6: Aliud. Sex vocibus

• G. Valentini – Canzona quarta ze zbioru Canzoni, libro I (1609)

• V. Scapitta – Regina Caeli ze zbioru Vaghi fiori di Maria Vergine (1628)

• B. Pękiel – Fuga

• G. Osculati – Nolite judicare ut non judicemini ze zbioru Promptuarii musici Abrahama Schadaeusa (1611–1617)

• A. Jarzębski – Tamburetta ze zbioru Canzoni e concerti (1627)

• O. Valera – Tempesta di dolcezza ze zbioru Selva de varii passaggi Francesca Rognoniego (1620)

• M. Scacchi – O come sei gentile; Donna voi vi credete ze zbioru Madrigali a cinque, concertati da cantarsi sù gli stromenti (1634)

• M. Mielczewski – Canzona terza a 3

• O. Valera – Sfogava con le stelle ze zbioru Selva de varii passaggi Francesca Rognoniego (1620)

• V. Bertolusi – Ricercata primi toni a 4 (1607)

• T. Merula – Ardeste un tempo. Prima Parte; Ma non poss'io. Seconda Parte ze zbioru Il primo libro de madrigali concertati op. 5 (1624)

Wykonawcy

• Andrzej Kosendiak – dyrygent

• Wrocław Baroque Ensemble