Tak odbudowywał się Wrocław. Zdjęcia przed i po. Część 2

Po II wojnie światowej i obronie Festung Breslau większa część substancji budowlanej Wrocławia legła w gruzach, zwłaszcza południowych i zachodnich dzielnic miasta. Niektóre kamienice i kościoły udało się odbudować, ale wiele miejsc całkowicie zmieniło swój charakter. Zobaczcie, jak miasto odbudowywało się z wojennych zniszczeń. Część 2 zdjęć.

Redakcja www.wroclaw.pl 2020-05-15 21:34:36

Dawny most Cesarski, dziś Grunwaldzki

Most początkowo nazywany był mostem Cesarskim, potem mostem Wolności, w 1947 roku nadano mu nazwę mostu Grunwaldzkiego. Oddano do użytku w październiku 1910 roku – na jego otwarciu miał pojawić się sam cesarz Wilhelm II, jednak przybył on do Wrocławia dopiero w listopadzie i wtedy zobaczył nową przeprawę.
Cały most ważył ponad 2 tys. ton, miał długość 112,5 m (nad korytem rzeki) i szerokość 20 m. W czasie wojny Niemcy zerwali taśmy nośne mostu i oparli konstrukcję na zatopionych w Odrze barkach, chcieli w ten sposób zmniejszyć podatność mostu na uszkodzenia. Ponadto z powodu bliskiej odległości lotniska polowego, obniżyli wszystkie pylony. Mimo znacznych uszkodzeń, most działał do 1946 roku. Wiosną zamknięto go do odbudowy, która trwała do września 1947 roku i pochłonęła 22 mln zł.

Fot. 1. Dawny most Cesarski, dziś Grunwaldzki. Fot. Krystyna Gorazdowska, 1946. [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Most Grunwaldzki, widok od wschodu. Fot. Stanisław Klimek, 2020

Katedra św. Jana Chrzciciela od południa

Katedra św. Jana Chrzciciela uznawana jest za pierwszą w pełni gotycką świątynię na ziemiach polskich. Jej dzisiejszy kształt jest jednak wynikiem barokowych uzupełnień oraz współczesnych restauracji, w czasie II wojny światowej została bowiem niemal doszczętnie zniszczona. Największą ozdobą wnętrza jest srebrny ołtarz biskupa Andreasa Jerina z 1591 roku. Gdy okazało się, że w katedralnym skarbcu wciąż znajduje się sporo jego elementów, postanowiono do odtworzyć i od grudnia ubiegłego roku znów można go podziwiać. Nazywana jest matką kościołów śląskich, na jej wieży znajduje się punkt widokowy, z którego podziwiać można panoramę Wrocławia.

Fot. 1. Katedra św. Jana Chrzciciela od południa. Fot. Krystyna Gorazdowska (?), 1945. [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Południowa elewacja katedry św. Jana Chrzciciela. Fot. Stanisław Klimek, 2020

 

Panorama Starego Miasta z wieży ratusza w kierunku północnym

Na północnej stronie Rynku znajdują się m.in. trzy dawne domy towarowe. Dzisiejsza zabudowa to jednak w znacznym stopniu powojenna rekonstrukcja. Jedynie dom pod nr 46 jest oryginalnym barokowym zabytkiem. Podobnie jest ze stroną południową. Na stronie wschodniej mieści się m.in. kamienica, która pełniła niegdyś funkcję tymczasowego ratusza (nr 30) oraz secesyjny dom handlowy – najstarsza działająca placówka handlowa we Wrocławiu – dzisiejszy Feniks. Najwięcej zachowanych oryginalnych zabytków – renesansowych i manierystycznych kamienic – mieści się na stronie zachodniej.

Fot. 1. Panorama Starego Miasta z wieży ratusza w kierunku północnym, w głębi gmach Uniwersytetu Wrocławskiego. Fot. Krystyna Gorazdowska, 1946 [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Widok z wieży ratusza w kierunku północnym. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Uniwersytet Wrocławski

Uniwersytet Wrocławski to najstarsza uczelnia w mieście. Z jego historią związanych jest aż 10 noblistów! W gmachu głównym mieszczą się znane wrocławskie atrakcje – Aula Leopoldina i Oratorium Marianum oraz Wieża Matematyczna. Przebiega tu także wrocławska linia południkowa, południk 17°. To jedyna taka linia w Polsce – powstała pod koniec XVIII wieku. Na placu przed budynkiem stoi słynny Szermierz. Fontanna zaprojektowana przez profesora berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych Hugo Lederera stanęła we Wrocławiu 1904 roku.

Fot. 1. Zrujnowany gmach Uniwersytetu Wrocławskiego. Fot. Marian Idziński, lato 1945. [Zbiory Zakładu Narodowego im. Ossolińskich]

Fot. 2. Gmach Uniwersytetu i pl. Uniwersytecki z pomnikiem Szermierza. Fot. Stanisław Klimek, 2020

Dawny dom towarowy Wertheim, dziś Dom Handlowy „Renoma

Ten dom towarowy zbudowała w roku 1930 firma rodziny Wertheim – był to największy dom towarowy we Wrocławiu. W planach była dalsza rozbudowa, ale pokrzyżował je kryzys. Pod koniec II wojny światowej budynek został zbombardowany i stał w płomieniach przez kilka dni. Otwarto go ponownie po trzech latach, z okazji Wystawy Ziem Odzyskanych, jako największy w Polsce Powszechny Dom Towarowy – słynne PDT. Nazwę Renoma wyłoniono w konkursie przeprowadzonym wśród czytelników „Słowa Polskiego”. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków. W latach 2005–2009 przeprowadzono jego renowację i rozbudowę o nowe skrzydło w pierwotnie przewidzianym miejscu.

Fot. 1. Dawny dom towarowy Wertheim, po lewej fragment pomnika cesarza Wilhelma I na Promenadzie Staromiejskiej przy ul. Świdnickiej. Fot. Adam Czelny, 1947. [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Dom Handlowy „Renoma” i pomnik Bolesława Chrobrego. Fot. Stanisław Klimek, 2020

Widok z wieży ratusza w kierunku południowym

Kościół pw. św.św. Stanisława, Doroty i Wacława w czasie II wojny światowej uległ nieznacznym uszkodzeniom i należy do najlepiej zachowanych średniowiecznych budynków Wrocławia. Szczyt świątyni stanowił wzór dla odbudowanej po wojnie w stylu gotyckim katedry św. Jana w Warszawie. Tutaj i w sąsiednim hotelu Monopol powstało kilka scen do filmu „Popiół i diament” A. Wajdy.

Fot. 1. Widok z wieży ratusza w kierunku południowym, widoczny kościół św. Doroty. Fot. Krystyna Gorazdowska (?), 1945. [Zbiory Muzeum Architektury we Wrocławiu]

Fot. 2. Panorama południowej części Starego Miasta. Fot. Stanisław Klimek, 2015

Gmach Nowej Rejencji, dziś Urząd Wojewódzki

Budynek, który powstawał w czasie II wojny światowej (1939–1945) jako gmach dla najwyższych władz miejskich, kojarzył się z Nową Kancelarią Rzeszy w Berlinie. W latach 50. stał się siedzibą władz wojewódzkich. Ma trzy kondygnacje i poddasze użytkowe, składa się z sześciu skrzydeł, które otaczają trzy wewnętrzne dziedzińce. Powierzchnia użytkowa całego budynku to ponad 26 tys. m2. Mieści się w nim 800 gabinetów, różnego rodzaju pomieszczenia gospodarcze i piwnice. Do dzisiaj na temat podziemi tego gmachu krąży wiele tajemniczych historii. Aleksander Ścibor-Rylski nakręcił tu większą część filmu „Morderca zostawia ślad” z niezapomnianym Zbyszkiem Cybulskim.

Fot. 1. Gmach Nowej Rejencji, dziś Urząd Wojewódzki przy pl. Powstańców Warszawy. Fot. Henryk Makarewicz, 1945 [Zbiory Muzeum Miejskiego Wrocławia]

Fot. 2. Gmach Urzędu Wojewódzkiego przy pl. Powstańców Warszawy. Fot. Stanisław Klimek, 2020

 

Zestawienia fotografii: Stanisław Klimek

Wybór i metryki zdjęć: Marzena Smolak