Piątek, 2 września, był najważniejszym momentem obchodów jubileuszowego roku wrocławskich wodociągów. W Filharmonii Wrocławskiej odbyła się uroczysta gala, podczas której prezes Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Zdzisław Olejczyk opowiadał o 140 latach komunalnego systemu zaopatrywania w wodę i odbioru ścieków oraz o fascynujących fazach poprzedzających - średniowiecznych realiach sanitarnych, odwiecznych problemach powodziowych.
Prezydent Rafał Dutkiewicz, gratulując pracownikom MPWiK, żartował, że stosowniejszym dniem na te obchody byłby śmigus dyngus, zwłaszcza że Wrocław ma obecnie pod dostatkiem dobrej wody i chętnie się z nią dzieli z ościennymi gminami.
Do Wrocławia, gdzie w roku 1272 uruchomiono pierwszy "protowodociąg" na ziemiach polskich, przyjechały delegacje przedsiębiorstw wodociągowych z wielu innych miast, dla których zorganizowano wycieczkę autokarową po obiektach MPWiK.
*
Wrocławskie wodociągi świętują 140 rocznicę powstania. To jednak tylko jubileusz nowoczesnego zakładu, bo system zaopatrywania miasta w wodę istniał o wiele wcześniej – już w średniowieczu. Na brzegu Odry stały wtedy czerpalnie z kołami wodnymi, napełniającymi koryta i sieć rur ceramicznych bądź drewnianych, prowadzących wodę grawitacyjnie do zbiorników, karczm, jatek, warsztatów rzemieślniczych, niektórych kamienic.
W XIX wieku, wobec szybkiego rozrostu miasta, konieczność stworzenia wysokowydajnego systemu wodociągowego stawała się paląca.Nowy zakład przy ul. Na Grobli, budowany od 1867 roku, ruszył 1 sierpnia 1871 r. Ten dzień uznaje się za początek działalności firmy, której kontynuatorem jest Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji. Projekt systemu przygotował angielski inżynier z Berlina John Moore. Poprawki wprowadził miejski radca budowlany Carl Zimmermann. Wodę surową czerpano z Odry, następnie tłoczono na powolne filtry piaskowe, a po oczyszczeniu trafiała do zbiornika wieżowego na wysokość 38 m, skąd rurociągiem grawitacyjnie zasilała sieć miejską.
Właśnie ten zbiornik – widoczna z wielu punktów miasta wieża ciśnień wysokości 40 metrów, rysunkiem ścian nawiązująca do rzymskich akweduktów
- stał się symbolem wodociągów i jednym z emblematów Wrocławia. 140 lat temu zakład dawał miastu 12 tys. m3 wody na dobę.
W związku z wybuchem w 1898 r. w Hamburgu epidemii cholery, spowodowanej niewłaściwą jakością wody powierzchniowej ujmowanej bezpośrednio z Łaby, zrezygnowano z poboru wody z Odry na rzecz wody gruntowej.
W 1904 r. uruchomiono 313 studni poborowych, ujmujących wodę gruntową na terenach wodonośnych, która następnie była doprowadzana lewarami do pompowni Świątniki, która tłoczyła ją do zakładu Na Grobli.
Dalszy rozwój wodociągów Wrocławia został wymuszony przez kolejny kataklizm. W 1906 r. po długotrwałej suszy, a następnie powodzi, woda nie nadawała się do picia (była to tzw. katastrofa żelazowo-manganowa). Powrócono czasowo do ujmowania wody z Odry. Wypadek ten przyspieszył rozbudowę ujęć infiltracyjnych ze sztucznym nawadnianiem poprzez stawy i rowy infiltracyjne oraz rozbudowę i modernizację zakładu Na Grobli. W latach dwudziestych i trzydziestych XX w. zbudowano pompownie Bierdzany i Radwanice.
W latach sześćdziesiątych XIX w., ze względu na powtarzające się epidemie cholery, podjęto także pierwsze inwestycje kanalizacyjne. W ciągu siedmiu lat powstał system kolektorów ogólnospławnych, odprowadzających ścieki, poprzez pompownię Port, na oczyszczalnię poza miastem, - pola irygacyjne Osobowice, uruchomione w czerwcu 1881 r. W górę biegu Odry, na południowym wschodzie, pobierano wodę pitną dla miasta, pola założono więc na północnym zachodzie. Łączna długość sieci kanalizacyjnej w XIX w. wyniosła 178 km.
System kanalizacji miejskiej stopniowo był powiększany o kolejne przepompownie, co umożliwiało coraz sprawniejsze odprowadzanie ścieków. W 1903 r. rozbudowano pompownię Port. Rozpoczęto również budowę nowych sieci kanalizacyjnych w południowych dzielnicach miasta. Do 1921 r. rozbudowano pola irygacyjne Osobowice, które zajęły powierzchnię 1060 ha. W latach 1906 - 1912 rozbudowano pola irygacyjne Dobrzykowice do powierzchni 525 ha. Oczyszczanie ścieków na polach irygacyjnych było korzystne technicznie i ekonomicznie, dlatego w latach 1915 – 1935 założono szereg lokalnych pól irygacyjnych – Psie Pole, Pilczyce, Leśnica, Pracze Odrzańskie. Łączna powierzchnia pól irygacyjnych we Wrocławiu w 1939 r. wynosiła 1716 ha.
W roku 1939 długość sieci kanalizacyjnej wzrosła do 838 km. Na początku 1945 roku Wrocław posiadał 14 przepompowni ścieków i 2 podstacje. Taka liczba była konieczna ze względu na płaski teren, na jakim usytuowane jest miasto. Nie było możliwości odprowadzania ścieków wyłącznie systemem grawitacyjnym, jak dzieje się w większości innych miast.
Imponujący system wodociągowy i kanalizacyjny został w znacznym stopniu zniszczony w okresie od stycznia do maja 1945 r. podczas oblężenia Festung Breslau. Sieć wodociągowa była uszkodzona w około trzech tysiącach miejsc, a kanalizacyjna w siedmiuset.
Pierwsza dostawa wody do miasta miała miejsce już 15 maja 1945 r., zaledwie tydzień po ustaniu działań wojennych. Do końca 1945 r. uruchomiono częściowo Zakład Uzdatniania Wody Na Grobli i pompownię Bierdzany oraz cztery przepompownie ścieków.
Pełne zaspokojenie potrzeb miasta w wodę uzyskano w 1949 r. Długość czynnej sieci wodociągowej osiągnęła 554 km. Produkcja wody wynosiła ok. 30 tys. m3/dobę.
W 1955 r. zaczęły pojawiać się braki w zaopatrzeniu w wodę. Podjęto szereg doraźnych działań, między innymi powrócono do ujmowania wód powierzchniowych. Jednak głęboka degradacja środowiska spowodowała, iż woda z dotychczasowych źródeł zaopatrzenia miasta nie nadawała się do celów wodociągowych. W 1957 r. cukrownie zrzuciły do rzek duże ilości odpadów poprodukcyjnych, co zakłóciło pracę urządzeń uzdatniających wodę w zakładzie Na Grobli. Nazwano to katastrofą cukrownianą. W 1963 r., w wyniku ogromnego zanieczyszczenia Odry fenolami, konieczne stało się zrezygnowanie z eksploatacji prowizorycznych ujęć powierzchniowych. W 1967 r. do użytku oddano pierwszą w Polsce stację fluorkowania wody, co miało być profilaktyką przeciwpróchniczą zębów.
Rok 1969 to czas kryzysu zasilania Wrocławia w wodę. Wydano zakaz używania wody z sieci do mycia samochodów (których pewnie było 5% tego co obecnie) i podlewania ogródków. Gdy pod koniec roku nastąpiło całkowite załamanie dostaw wody do miasta, wprowadzono racjonowanie wody i ograniczenia poboru przez zakłady przemysłowe.
W końcu podjęto decyzję o budowie systemu przerzutowego wody z Nysy Kłodzkiej do Oławy kanałem o długości 27 km. System ten został wraz z pompowniami przekazany do eksploatacji w lipcu 1971 r. Pozwoliło to wyeliminować niedobory surowca, jednak nadal szwankowała dystrybucja, a przedmiotem krytyki była zwłaszcza jakość wody. W 1970 r. produkcja wody wynosiła ok. 126 tys. m3/d. Sieć wodociągowa liczyła 940 km, a liczba ludności osiągnęła 524,6 tys. mieszkańców.
W latach siedemdziesiątych produkcja wody nadal rosła i rozbudowywano zakład Na Grobli. Najbardziej znaczącą inwestycją była oddana w lipcu 1974 r. pierwsza w Polsce stacja ozonowania wody. Dzięki niej miasto otrzymało wodę o lepszej jakości. Wrocław wciąż odczuwał niedobór wody, a wyeksploatowany zakład Na Grobli osiągnął już kres swoich możliwości produkcyjnych. W roku 1976 r. w Mokrym Dworze, tuż obok terenów wodonośnych, rozpoczęto budowę nowego zakładu produkcji wody. Gotowy był po sześciu latach i w roku 1982 skończyły się braki wody. W 1987 roku średnia produkcja wody sięgała 235 tys. m3/d. Długość sieci wodociągowej wyniosła 1217 km.
W kanalizacji praktycznie do końca lat 60. nie zachodziła konieczność rozbudowy systemu. Znaczącą inwestycją była budowa kolektora Północnego o długości ok. 3,53 km, odciążającego kanały ogólnospławne w Śródmieściu. Druga połowa lat 70. to budowa kolektora Odra oraz początki Centralnej Oczyszczalni Ścieków na Janówku. Prace wiele razy wstrzymywano z powodu braku pieniędzy.
W 1996 r. oddano do użytku trzy ważne inwestycje: Wrocławską Oczyszczalnię Ścieków (po zakończeniu I etapu budowy), nową pompownię wód infiltracyjnych Świątniki oraz pompownię wody surowej na kanale przerzutowym Nysa Kłodzka - Oława. Jednak w lipcu 1997 r. powódź uszkodziła zarówno sieć wodociągową, jak i kanalizacyjną. Zalane zostały tereny ujęć wodociągowych, Zakład Uzdatniania Wody Mokry Dwór, podtopione - Zakład Uzdatniania Wody Na Grobli, Wrocławska Oczyszczalnia Ścieków Janówek oraz mniejsze pompownie wodociągowe i kanalizacyjne. Straty MPWiK zostały oszacowane na 46,6 mln zł. Wrocław był pozbawiony wody przez ponad dwa tygodnie, a po przywróceniu dostaw nadawała się ona tylko do celów higienicznych. W ciągu pół roku przywrócono pełną zdolność technologiczną obu zakładów uzdatniania i oczyszczalni ścieków.
W 2001 r. ruszyła finansowana z europejskich funduszy PHARE przepompownia ścieków Nowy Port przy ul. Długiej. Dzięki niej możliwe stało się skierowanie ścieków z południowych i zachodnich rejonów Wrocławia do Wrocławskiej Oczyszczalni Ścieków, a więc i znaczne odciążenie Pól Irygacyjnych Osobowice. Zakończono też realizację programu Bystrzyca, którego celem było skanalizowanie zachodnich osiedli Wrocławia. W lipcu 2001 roku oddano do eksploatacji Wrocławską Oczyszczalnię Ścieków Janówek – jedną z najnowocześniejszych w Polsce.
W grudniu 2004 r. MPWiK przyznano dofinansowanie z unijnego Funduszu Spójności. Oznacza ono dotację w wysokości 62% wydatków na inwestycje. O dofinansowanie starało się 35 miast z całej Polski. Pomoc finansową otrzymały 22 projekty. Unia Europejska dofinansowuje program MPWiK „Rozwiązanie gospodarki wodno-ściekowej we Wrocławiu – Faza II”.
W 2005 r. w ZUW Mokry Dwór zostały uruchomione filtry węglowe, dzięki czemu znacznie poprawiła się jakość wody docierającej do 450 tysięcy mieszkańców południowej i zachodniej części miasta.
